Midden-Oosten
Betrekkingen tussen België en de Maghreb
Dat België een positief imago geniet in de Maghreblanden is voornamelijk toe te schrijven aan de grote Maghrebijnse gemeenschap in ons land en aan het dynamische handelsverkeer tussen beide landen.
De Marokkaanse gemeenschap in België telt naar schatting bijna een half miljoen mensen, de betrekkingen tussen België en Marokko zijn op alle niveaus sterk ontwikkeld. De bijeenkomst van de eerste Gemengde Hoge Partnerschapscommissie in maart 2007 illustreert het belang van de betrekkingen tussen beide landen. Marokko is sinds de jaren 60 eveneens een bevoorrechte partner van de Belgische ontwikkelingssamenwerking. Momenteel zijn er een 20-tal directe bilaterale samenwerkingsprojecten in uitvoering. Van 22 tot 26 november 2009 leidde Prins Filip een economische missie die ten doel had het handelsverkeer tussen België en Marokko een nieuw elan te geven.
De intergouvernementele samenwerking tussen België en Algerije dateert van 1975. Ons land staat goed aangeschreven bij Algerije omdat de ambassade van België als een van de weinige tijdens het donkere decennium van de Algerijnse burgeroorlog niet de deuren sloot. Wat het handelsverkeer tussen de drie Gewesten van België en Algerije betreft, is Algerije al enkele jaren onafgebroken de tweede afzetmarkt op het Afrikaanse continent. Algerije is ook een van de concentratielanden van de Belgische ontwikkelingssamenwerking.
België en Tunesië onderhouden sinds lang bilaterale betrekkingen op basis van het Vriendschaps-, Handels- en Scheepvaartverdrag dat in 1839 werd gesloten tussen Leopold I, Koning der Belgen, en Ahmed Pacha Bey, vorst van het Koninkrijk Tunis. Begin jaren 60 ondertekenden beide landen een aantal directe bilaterale samenwerkingsovereenkomsten. Tunesië is sinds mei 2000 geen partnerland meer van de Belgische ontwikkelingssamenwerking. Wel bestaat er nog een belangrijk samenwerkingsverband op het niveau van de Gemeenschappen en de Gewesten. Naast de vertegenwoordiging van de Gemeenschappen en Gewesten in Tunesië is er ook een Belgisch-Tunesisch samenwerkingsverband tussen universiteiten en op het gebied van wetenschappelijk onderzoek, dat nagenoeg zelfstandig functioneert. De omvangrijke Belgische investeringen en de regelmatige bilaterale bezoeken zijn een bewijs van de goede bilaterale betrekkingen tussen beide landen.
Ook in Libië heeft België een positief imago, met name omdat ons land de Amerikaanse belangen tijdens het embargo vertegenwoordigde. In 2011 nam België in de nasleep van de Libische revolutie actief deel aan operatie Unified Protector die door de NAVO werd gevoerd overeenkomstig resolutie 1973 van de VN-Veiligheidsraad. Vanaf mei onderhield België contacten met de Libische oppositie. In februari 2012 vond een officieel bezoek van Minister Reynders plaats.
De barslechte sociaal-economische situatie en een diep gevoel van ontgoocheling in de autocratieën die de macht al te vaak monopoliseerden en uitsluitend in hun eigen voordeel gebruikten, vormden in alle Maghreblanden de voedingsbodem voor de “Arabische lente”, maar de ontwikkelingen die hierop volgden, verschillen zeer sterk van land tot land. Terwijl Tunesië de revolutie in eigen land goed heeft verwerkt en verder de weg van de democratie bewandelt, ondanks sociaal-economische problemen en politieke onrust, kampt Libië nog steeds met grote problemen om de veiligheid te herstellen, wat een eerste onontbeerlijke stap is naar een democratische overgang. De Marokkaanse en Algerijnse autoriteiten hebben in eigen land de actiegroepen in de hand kunnen houden door hervormingen aan te kondigen die tot doel hebben de democratie te verdiepen en te consolideren. In die landen is de fase van een “zachte overgang” begonnen.
Bilaterale betrekkingen met het Nabije Oosten
Met elk van de landen uit het Nabije Oosten onderhoudt België bilaterale betrekkingen die een zo ruim mogelijk spectrum bestrijken. Onderstaand overzicht belicht enkele aspecten:
De bilaterale betrekkingen tussen België en Egypte zijn goed en er zijn dan ook geregeld bilaterale contacten op het hoogste niveau in Brussel en in Cairo. De prinselijke missie was van groot belang voor de economische ontwikkeling en economische samenwerking. De missie toonde ook aan dat er nog mogelijkheden zijn om de economische betrekkingen verder uit te diepen. Verder erkent België de belangrijke rol die Egypte speelt als bemiddelaar in het Arabisch-Israëlische conflict en als belangrijke speler in een regio met een grote Arabische bevolking.
België onderhoudt geregelde en nauwe contacten met Israël inzake politieke, administratieve, zakelijke en culturele aangelegenheden en dit zowel op diverse officiële niveaus als op het niveau van particuliere initiatieven. De thema’s die bij de officiële contacten aan bod komen zijn de internationale actualiteit, multilaterale dossiers zoals het Kimberleyproces, mensenrechten met inbegrip van de strijd tegen discriminatie en antisemitisme, Holocaustherdenking. Verder wordt nagedacht over manieren om de economische, technologische en commerciële contacten uit te diepen binnen de onderscheiden nationale bevoegdheden.
België geniet een goed imago in Jordanië onder meer dankzij de levering van kwalitatief goede industriële goederen en vanwege de gewaardeerde standpunten die het in het Arabisch-Israëlische conflict en de oorlog in Irak inneemt. De handel tussen beide landen behelst vooral de Belgische uitvoer naar Jordanië. De twee Koningshuizen onderhouden eveneens een goede band. Koning Abdallah bezocht België meerdere keren en Belgische ministers brengen geregeld een bezoek aan Jordanië.
Libanon en België zijn landen die bepaalde vergelijkingspunten hebben, zoals een politiek systeem dat gebaseerd is op overleg tussen bevolkingsgroepen en regio’s met verschillende culturele, religieuze of taalkundige affiniteiten. België steunt de inspanningen van de Europese Unie, mede in het kader van het EU-Libanon associatieverdrag, om te komen tot de gezamenlijk afgesproken doelstellingen evenals tot de uitvoering, door alle betrokken partijen, van alle relevante resoluties van de VN-Veiligheidsraad.
In het Palestijnse Gebied levert België op bilateraal niveau een bijdrage aan de politieke en financiële steun die de Europese Unie verleent aan de opbouw van staatsinstellingen door de Palestijnse Autoriteit onder leiding van Eerste Minister Fayyad. Ondanks de nieuwe impasse in de onderhandelingen, blijft België voorstander van het zoeken naar een onderhandelde oplossing met Israël opdat de Staat Palestina kan ontstaan, met een oplossing voor Jeruzalem als hoofdstad van twee staten. Het Palestijnse Gebied makt deel uit van de 18 partnerlanden van de Belgische ontwikkelingssamenwerking. Daarnaast tracht België met de Palestijnse Autoriteit tot een samenwerking te komen teneinde de politieke en economische betrekkingen nauwer aan te halen.
Over het algemeen wenst België de bilaterale betrekkingen met Syrië in te bedden in het associatieverdrag met de Europese Unie. De politieke contacten en de economische en handelsbetrekkingen worden evenwel bemoeilijkt door de sanctiemaatregelen die tegen het regime van Assad zijn ingesteld. De onderhandelingen over een verdrag ter vermijding van dubbele belasting en over een verdrag ter wederzijdse bescherming van investeringen werden ook opgeschort.
In deze regio heeft de “Arabische lente” aanleiding gegeven tot een diepe verdeeldheid onder de bevolking. De verpletterende zege van een meer militante islam in Egypte bemoeilijkt het overgangsproces. In Jordanië dreigen de met zachte hand ingezette hervormingen teniet te worden gedaan door een nieuwe stroom vluchtelingen vanuit Syrië, terwijl Libanon er alles aan doet zo goed mogelijk de chaos tegen te houden die bij buurland Syrië meer en meer veld wint. De systematische weigering van de machthebbers om in te gaan op de eisen van de straat, die hij meedogenloos onderdrukt, brengt dit land op de rand van een burgeroorlog.
Midden-Oosten
De zoektocht naar een vreedzame oplossing voor het Israëlisch-Palestijns geschil houdt de internationale diplomatie al decennia bezig. Twee volkeren werden door de draaikolken van de geschiedenis in een conflictsituatie gebracht waarvan de duurzame oplossing alleen bij onderhandelingen ligt.
Als lid van de Europese Unie ondersteunt België de vredesinspanningen met het oog op een vreedzame oplossing van het conflict waarbij een leefbare Palestijnse staat vorm kan krijgen die in vrede kan leven naast Israël. België blijft dan ook samen met de partners van de Europese Unie ervoor ijveren dat beide partijen hun verplichtingen nakomen en dat het internationale recht wordt geëerbiedigd. België verzet zich ook tegen maatregelen die het nodige vertrouwen tussen de partijen zouden kunnen schaden. Een volledige stopzetting van de bouw van nederzettingen zou daarbij een eerste stap kunnen zijn, alsook de bestrijding van terreuraanslagen op burgers.
België pleit voor een eensgezinde en duidelijke houding van het Kwartet en zijn leden opdat er uitzicht blijft op een onderhandelde vredesoplossing binnen afzienbare tijd.
België pleit ook voor de volledige opheffing van de blokkade van de Gazastrook. De verzoening tussen Hamas en Fatah blijft een bekommernis van de internationale gemeenschap en van België. Het is ook wenselijk dat Fatah verder werk maakt van de hervormingen die met het Plan van de Palestijnse eerste minister, Salam Fayyad, werden ingezet. Naast de ruimere toegang tot de Gazastrook is ook een betere bewegingsvrijheid op de Westelijke Jordaanoever nodig om tot een economische heropleving te komen. De andere regionale conflicten in dit gebied, met name het conflict tussen Israël en Libanon en dat tussen Israël en Syrië, smeulen helaas ook nog.
Irak en Iran
België verdiept zijn diplomatieke betrekkingen met Irak: in november 2009 werd een ambassadeur van België bij Irak geaccrediteerd. Het eerste bezoek van een Belgische minister van buitenlandse zaken aan Bagdad en Erbil vond plaats in mei 2009, na een onderbreking van 19 jaar. Bij deze gelegenheid moedigden de Iraakse autoriteiten de Belgische bedrijven aan om hun activiteiten in Irak verder uit te bouwen.
De krachtlijnen van het Belgische beleid ten aanzien van Irak zijn: steun aan de "inclusiviteit" van het Iraakse politieke proces, namelijk de deelname van alle gemeenschappen aan de wederopbouw van het land; steun aan "regional ownership", namelijk de constructieve betrokkenheid van de buurlanden van Irak bij de stabilisatie, de verzoening en de wederopbouw van het land; en ten slotte steun van België aan de bijstand en de coördinatie van de humanitaire hulp door de Verenigde Naties in Irak. De mensenrechtensituatie in Irak blijft evenwel kritiek, met name de daadwerkelijke bescherming van etnische en religieuze minderheden. De systematische toepassing van de doodstraf baart de EU en haar lidstaten zorgen.
België steunt de versterking van de betrekkingen tussen de EU en Irak. De partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst (PSO) met Irak, die in november 2009 werd gesloten, werd op 11 mei 2012 ondertekend. Sinds 2005 maakt de missie EUJUST LEX werk van de opleiding van de Iraakse verantwoordelijken voor het penitentiair bestuur, magistraten-onderzoekers en officieren van de gerechtelijke politie, een missie waaraan ons land actief deelneemt.
Net als de andere lidstaten van de EU volgt België de gang van zaken in Iran van nabij. De Europese Unie en België betreuren de verslechtering van de mensenrechtensituatie in het land: een hoog aantal doodstraffen, ophanging van minderjarigen, stenigingen, opsluiting van dissidenten en mensenrechtenactivisten, vervolging van bepaalde religieuze minderheden, waaronder de Bahai… De Europese Unie en België laten regelmatig hun stem horen en herinneren de Islamitische Republiek aan haar internationale verplichtingen, in het bijzonder inzake de eerbiediging van de burgerrechten en de politieke rechten. De EU en België veroordelen ten stelligste de uitlatingen van president Ahmadinejad over Israël en de Shoah.
Het recht van Iran op het gebruik van de kernindustrie wordt vreedzame doeleinden wordt voluit erkend, maar een reeks factoren doen het vermoeden rijzen dat Iran het nucleaire programma voor militaire doeleinden wil gebruiken. Een kernwapen in de handen van Iran zou een bron zijn van grote instabiliteit in de regio en de wereld. Het zou bovendien het doel van de niet-verspreiding ondermijnen. Tot op heden is Iran geen enkele resolutie van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties nagekomen waarin het land wordt opgeroepen volledige opheldering te geven over zijn nucleaire programma en de verrijking van uranium stop te zetten, die ook een stap is naar de productie van een kernwapen. De Veiligheidsraad zag zich dan ook genoodzaakt een aantal restrictieve maatregelen te treffen tegen Iran: bevriezing van de financiële tegoeden van Iraanse bedrijven die betrokken zijn bij het nucleaire en ballistische programma, verscherpte beperkingen bij de toekenning van visa aan Iraanse prominenten die meewerken aan de programma’s. De Europese Unie wenst dat er snel een diplomatieke oplossing komt voor het Iraanse kernvraagstuk en voert nu ten aanzien van Iran een "tweesporenbeleid": dialoog wanneer zulks mogelijk is en drukkingsmiddelen wanneer zulks nodig blijkt. In 2011 voerde de EU de restrictieve maatregelen ten aanzien van Iran nog op. Deze behelzen de financiële sector, de sectoren energie, transport enz.
De Golfstaten
België onderhoudt uitstekende betrekkingen met de landen van de Samenwerkingsraad van de Arabische Staten van de Golf (GCC), zijnde Saudi-Arabië, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit, Oman en Qatar. In deze strategische regio zijn tal van Belgische bedrijven actief op de volgende gebieden: bouw, engineering, baggerwerken, transport, geneeskunde, consultancy,…
De Europese Unie en de GCC knoopten een twintigtal jaar geleden betrekkingen aan op basis van een samenwerkingsovereenkomst. België verheugt zich erover dat op een ministeriële vergadering EU-GCC die op 14 juni 2010 plaatshad, de goedkeuring werd gehecht aan een gezamenlijk actieprogramma (2010-2013) dat ten doel heeft de samenwerking in een aantal gebieden van gemeenschappelijk belang op te voeren, alsook dat werd beslist de onderhandelingen over een vrijhandelsovereenkomst voort te zetten, zodat deze zo snel mogelijk kunnen worden afgerond.
België maakt zich zorgen over de situatie in Jemen en de talrijke problemen waarmee het land te kampen heeft. Het volgt de situatie dan ook op de voet. Als lid van de Europese Unie schaart België zich achter het initiatief Friends of Yemen, dat in januari 2010 in het leven werd geroepen en dat ten doel heeft Jemen met een alomvattende aanpak te begeleiden bij het doorvoeren van de verschillende aangekondigde hervormingen.
De Arabische volksopstand is slechts gedeeltelijk overgeslagen op de regio van de Golf, waar enkel Bahrein met openlijk verzet van de sjiitische bevolkingsgroep werd geconfronteerd. Aangezien de regimes ter plaatse vooral oog hebben voor de regionale stabiliteit, schuilt het grootste gevaar voor destabilisatie in de steeds weer oplaaiende spanningen tussen sjiieten en soennieten.
