Totstandkoming van verdragen

Hoe komt een verdrag tot stand?

Verdragen zijn internationale juridische overeenkomsten die meestal in geschrifte worden gesloten tussen Staten of andere subjecten van het volkenrecht met het oog op de regeling van hun onderlinge verhoudingen, ongeacht de benaming ervan (verdrag, overeenkomst, akkoord, protocol).

De intensieve ontwikkeling van de internationale betrekkingen heeft de laatste decennia een verdragenexplosie tot gevolg gehad, zowel in de bilaterale als in de multilaterale sector.

De verdragen zijn aldus de belangrijkste bron van het internationaal recht en bekleden in de internationale gemeenschap een belangrijke plaats inzake de relaties tussen Staten.

De federale staatsstructuur van het Koninkrijk België en de toekenning van internationale bevoegdheden met inbegrip van het "ius tractati" aan de gemeenschappen en de gewesten hebben belangrijke gevolgen voor het sluiten van verdragen. Naargelang van de bevoegdheidsverdeling tussen de federale overheid en de gefedereerde entiteiten onderscheidt men exclusief federale verdragen, exclusieve gemeenschaps- en gewestelijke verdragen en gemengde verdragen.

Het sluiten van verdragen omvat verschillende stappen:

1. De onderhandelingen

Voor multilaterale verdragen zijn onderhandelingsvolmachten, ook geloofsbrieven genoemd, vereist. Met een dergelijke machtiging kan de Belgische delegatie deelnemen aan de werkzaamheden van een diplomatieke conferentie, haar stem uitbrengen en eventueel de op de conferentie overeengekomen teksten aannemen.

2. De ondertekening

De ondertekening houdt in dat de verdragstekst als authentiek en definitief wordt erkend en dat hij niet meer kan worden gewijzigd. Het merendeel van de verdragen wordt geauthentificeerd door middel van ondertekening. Een verdrag kan pas ondertekend worden wanneer de ondertekenaar(s) in het bezit is (zijn) van de nodige volmachten verleend door de titularis(sen) van het "ius tractati". Voor exclusief federale verdragen is het de Koning die de volmacht verleent in de vorm van een Koninklijk Besluit. De Eerste Minister en de Minister van Buitenlandse Zaken beschikken over een permanente volmacht. Voor gemeenschaps- of gewestverdragen is het hoofd van de gemeenschaps- en gewestregering de titularis van het "ius tractati". Hij kan een verdrag zelf ondertekenen of volmachten verlenen aan een vertegenwoordiger die hij aanduidt.

3. De parlementaire instemming

Alle door de Koning gesloten verdragen moeten de instemming krijgen van de Kamer en de Senaat in de vorm van een instemmingswet. Alle door de Gemeenschaps- en Gewestregeringen gesloten verdragen moeten de instemming krijgen van de respectieve Raden. De gemengde verdragen moeten de instemming krijgen van alle betrokken wetgevende machten.

4. De bekrachtiging

Om op internationaal vlak gebonden te zijn moet het verdrag bekrachtigd worden door de Koning. De bekrachtigingsoorkonde wordt neergelegd bij de andere partij of bij de depositaris. Het dient opgemerkt te worden dat de Koning de gemengde verdragen pas kan bekrachtigen nadat de federale overheid en alle bevoegde gefedereerde entiteiten hun goedkeuring hebben gegeven.

5. De publicatie en de registratie

De publicatie van de instemmingswet en de verdragstekst geschiedt in het Belgisch Staatsblad. Overeenkomstig de vigerende internationale verplichtingen moet de verdragstekst ook geregistreerd worden bij het Secretariaat-generaal van de Verenigde Naties.