Onze FOD staat in de frontlinie in de strijd tegen mensenhandel

Op 23 en 24 juni 2025 ging in het Egmontpaleis een vorming door voor alle betrokkenen in de strijd tegen mensenhandel. Via ons consulaire netwerk in alle uithoeken van de wereld én de uitgave van paspoorten, visa en identiteitskaarten speelt onze FOD daarbij een sleutelrol.

Mensenhandel blijft een echte plaag die de menselijke waardigheid ondermijnt. Daders maken misbruik van de kwetsbare situatie van de slachtoffers om controle over hen uit te oefenen. Ze dwingen hen tot prostitutie in onze grote steden, laten hen zwaar, onderbetaald werk verrichten in bijvoorbeeld restaurants, de bouw of de landbouw, of forceren hen zelfs om te bedelen of misdaden uit te voeren.

Jaarlijks miljarden euro winst

Voor de georganiseerde misdaad is mensenhandel heel aantrekkelijk. Criminelen beschouwen het immers als een winstgevende activiteit met een lager risico – lagere straffen… - dan bij andere malafide praktijken zoals drugs- en wapenhandel.

Mensenhandel zou jaarlijks miljarden euro winst opleveren waarvan een deel naar het internationale terrorisme vloeit. Elk jaar worden er honderden slachtoffers geïdentificeerd, maar dat is hoogst waarschijnlijk maar het topje van de ijsberg.

Blue Heart Campagne

De bestrijding van mensenhandel is dan ook een absolute prioriteit voor ons land. Ook onze FOD speelt daar een belangrijke rol bij. Zo ondersteunen al onze posten – ambassades en consulaten – de Blue Heart Campagne van het VN-Bureau voor Drugs en Misdaad (UNODC) tegen mensenhandel.

Ze proberen ook de lokale gemeenschappen en de internationale samenwerking meer bewust te maken van het probleem. Voorts helpt hun grondige kennis van de plaatselijke realiteit om mee strategieën te ontwikkelen aangepast aan de regionale context.

Consulair netwerk in frontlinie

Maar wist je dat vooral onze consulaire diensten een sleutelrol spelen in de strijd tegen mensenhandel? Onze posten staan immers in voor de uitgave van onder meer visa aan buitenlanders die naar België willen reizen, en van identiteitskaarten aan de Belgen ingeschreven in onze posten. En in België én onze posten in het buitenland staat onze FOD in voor de uitgave van de internationale paspoorten: het typische bordeaux boekje dat je aan de grenscontrole moet voorleggen als je in een ander land aankomt.

Mensenhandelaars maken gretig gebruik van identiteitsfraude. Daders verschuilen zich graag achter een valse identiteit – met gefraudeerde documenten – om politie en gerecht om de tuin te leiden. Maar ook voor slachtoffers wordt vaak een valse identiteit gebruikt om hen makkelijker een land binnen te smokkelen. Eens een slachtoffer bijvoorbeeld in het Europese Schengengebied geraakt, kan het daar zonder veel moeite uitgebuit en verplaatst worden.

Met ons consulaire netwerk overal ter wereld staan we als FOD in de frontlinie om de signalen van mensenhandel te ontcijferen. Denk aan verdachte visumaanvragen, documenten met anomalieën of ongebruikelijk gedrag tijdens consulaire interviews. Ons consulaire personeel ziet daar nauwlettend op toe.

Paspoortcontrole

We controleren ook uiterst grondig alle aanvragen voor internationale paspoorten. Zo vergelijkt de databank Belpas automatisch de foto van de aanvrager met foto’s die deze eerder gebruikte voor paspoorten of voor de laatste identiteitskaart.

Daarnaast blokkeert Belpas alle aanvragen van personen die de laatste 5 jaar minstens 2 keer een verlies of diefstal van hun paspoort gemeld hebben. Een zogenaamd verloren of gestolen paspoort kan immers gebruikt worden om lookalikes - personen die enigszins lijken op de originele houder – een valse identiteit mee te geven.

Ten slotte passeren de aanvragen nog een andere databank, Passban genaamd. Passban bevat alle personen die geen paspoort mogen krijgen zoals voortvluchtigen die gezocht worden door de politie of geseind werden door de parketten.

Taskforce Identiteitsfraude

Het is dan ook evident dat onze FOD lid is van de federale taskforce ‘Preventie en Bestrijding van Identiteitsfraude’. Daarin zetelen we samen met de FOD Binnenlandse Zaken (Dienst Vreemdelingenzaken, Algemene Directie Identiteit en Burgerzaken) en de federale politie. De taskforce werkt waar nodig ook samen met externe partners zoals de parketten, gemeentes en de lokale politie.

De taskforce coördineert het beleid rond preventie en bestrijding van identiteitsfraude in België. Hij zoekt tevens naar mogelijkheden om de afgifteprocedures van reis- en identiteitsdocumenten veiliger te maken. Zo passen de gemeenten steeds meer live enrollment toe: ze nemen de pasfoto ter plaatse in plaats van hem te laten meebrengen. Onze consulaire posten gebruiken al een tijdje uitsluitend zo’n live enrollment. Voorts zet de taskforce zich in voor sensibilisering en opleiding van de betrokkenen op het terrein.

Ruim 200 deelnemers

Maar ook andere bevoegde instanties organiseren vormingen om deze fenomenen te bestrijden. Zo ging er op 23 en 24 juni 2025 een tweedaagse vorming door in het Egmontpaleis over de strijd tegen mensenhandel, een co-organisatie van het arbeidsauditoraat Brussel, het Instituut voor Gerechtelijke opleiding en onze FOD.

Ruim 200 mensen namen er aan deel, gaande van spelers in de eerste lijn (gemeenten, Dienst Vreemdelingenzaken, Casa Legal…), opvangcentra en gespecialiseerde entiteiten zoals Myria, over sociale inspecties en de Brusselse politiezones tot magistraten die dossiers rond mensenhandel behandelen.

Onze directeur-generaal Consulaire Zaken, Joris Salden, verzorgde de inleidende toespraak. Een aantal collega’s stelden ons werk binnen de multilaterale organisaties voor, de taak van de taskforce Identiteitsfraude en de rol van onze consulaire posten.

Onze FOD, een veiligheidsdepartement

In een wereld die onderling steeds meer verweven raakt, valt het op hoe de FOD Buitenlandse Zaken almaar meer uitgroeit tot een veiligheidsdepartement. We kunnen nooit nationale veiligheid garanderen zonder rekening te houden met het buitenland. Voor het opvolgen van die buitenlandse invloeden staat onze FOD in de frontlinie. We willen ons dan ook met verve van die taak kwijten, zeker ook in de strijd tegen de mensonterende mensenhandel.