Handelsbeleid

 
In het kort

Ons land leeft van handel. Meer dan 80% van ons BBP wordt geëxporteerd naar het buitenland. Als kleine, open economie heeft België dus alle belang bij vlotte handelsstromen en internationale investeringen. Een dynamisch handelsbeleid dat handelsbarrières uit de weg ruimt en een gelijk speelveld voor onze bedrijven creëert en universele waarden uitdraagt is voor België onmisbaar. De belangrijkste vier doelstellingen zijn:

  • de externe markten openstellen om groei en werkgelegenheid te bevorderen,
  • de invoering van globale handelsregels vergemakkelijken,
  • de regels doen naleven,
  • ontwikkelingslanden integreren in het mondiale handelssysteem.


Doelstellingen voor België

Organisatie gemeenschappelijk EU-handelsbeleid

Het gemeenschappelijk handelsbeleid is een exclusieve bevoegdheid van de Europese Unie. De Europese Commissie vervult een sleutelrol bij de handelsonderhandelingen, onder toezicht van de lidstaten en het Europees Parlement. Overeenkomstig het Verdrag van de Europese Unie voert de Commissie tarief- en handelsonderhandelingen met derde staten of met internationale organisaties, met name de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Ze overlegt hierbij met de lidstaten van de EU binnen het zogenaamde Comité Handelsbeleid (TPC). Voor de onderhandelingen over akkoorden met derde landen krijgt de Commissie een mandaat van de Raad om de onderhandelingen te openen en onder bepaalde voorwaarden ook te voeren. De Commissie voert de onderhandelingen in overleg met het Comité Handelsbeleid en binnen het bestek van de richtsnoeren die de Raad haar kan verstrekken.

Op Belgisch niveau is de directie-generaal Europese Zaken en Coördinatie (DGE) belast met de voorbereiding, de bepaling, de coördinatie, de vertegenwoordiging, de behartiging en de opvolging van het Europees beleid van België. De DGE bereidt het Belgische besluitvormingsproces voor zodat ons land in de Raad van de EU met één stem kan spreken en zijn belangen kan verdedigen. Hiertoe vindt wekelijks overleg en coördinatie plaats met de bevoegde federale en gefedereerde instanties. Bovendien staat de DGE de Minister bij om het Belgische standpunt na coördinatie te verduidelijken in de antwoorden op parlementaire vragen. Ook vermeldenswaard is de inbreng die de DGE heeft in vergaderingen met experten, bij de verspreiding van informatie naar de diplomatieke posten, de bilaterale contacten met de Europese Commissie en het vormen van belangencoalities met andere Europese delegaties.

 
Werksporen

De EU-benadering inzake handelsbeleid kent meerdere facetten: Vooreerst geven de EU en België de voorkeur aan de multilaterale aanpak waarbij er getracht wordt wereldwijde handelsregels af te spreken omdat dit niet alleen de handelsmogelijkheden van onze bedrijven verruimt, maar ook de integratie van de ontwikkelingslanden in de internationale handel bevordert, wat een hoofdbekommernis blijft van zowel België als de EU. De EU en België zijn sterk gehecht aan een goed functionerend multilateraal handelssysteem geënt op de Wereldhandelsorganisatie. Voor ons blijven de WTO en haar functies op het gebied van regelgeving, transparantie en geschillenbeslechting van het allergrootste belang. Een hervorming van de Wereldhandelsorganisatie dringt zich echter op. Decennialang heeft het bestaan van overeengekomen regels voor internationale handel, overzien door de WTO en opgelegd via een onpartijdig systeem om geschillen op te lossen, geholpen om spanningen op het gebied van handel te verminderen en handelsoorlogen te voorkomen. De ontwikkeling van nieuwe handelsregels is echter niet parallel verlopen aan economische, politieke en technologische veranderingen. De WTO is er niet in geslaagd zich voldoende snel aan te passen aan de snel veranderende wereldeconomie. De WTO lijdt bovendien steeds meer onder inflexibele procedures en tegenstrijdige belangen tussen landen en de rol van de WTO als overzichtsorgaan wordt in het algemeen ook bedreigd door een gebrek aan transparantie van vele landen. Sinds december 2019 is de beroepsinstantie van het WTO-mechanisme voor geschillenbeslechting bevroren. De Europese Unie is zeer actief geweest in het zoeken naar een compromisoplossing en de implementatie van een tussentijdse meerpartijenregeling op basis van arbitrage, om de rechten van de partijen bij lopende en toekomstige geschillen te behouden.De situatie wordt nog moeilijker gemaakt door escalatie aan WTO-incompatibele unilaterale maatregelen, die in sommige gevallen reeds tot tegenmaatregelen hebben geleid. Deze ontwikkelingen betekenen een groot risico voor de EU en België, met een economie waarvan zowel import als export sterk afhangen van een voorspelbare, op regels gebaseerde internationale handel. Als open economie missen onze bedrijven groeikansen door de vertraging van de groei van de internationale handel, de toename van protectionistische handelsbarrières en de onzekerheid die gecreëerd wordt. België steunt dan ook de EU-initiatieven voor de hervorming van de WTO om de WTO klaar te maken voor de uitdagingen van onze eeuw (digitalisatie, vergroening, enz.).

Zeker gezien de COVID-19-crisis blijft het versterken van het multilaterale handelssysteem op basis van voorspelbare en afdwingbare regels een prioriteit. Over de hele wereld zijn er in deze context veel buitengewone steunmaatregelen genomen. Vanaf maart 2020 zijn de G20-landen het eens geworden over belangrijke principes om besluitvormers te begeleiden bij de uitvoering van deze maatregelen, die gericht, tijdelijk, transparant en evenredig moeten zijn. De Europese Unie heeft haar inspanningen op het gebied van transparantie bij de Wereldhandelsorganisatie verdubbeld door alle maatregelen van de Unie en de lidstaten te melden en zo alle leden van de organisatie aan te moedigen deze oefening uit te voeren en na te denken samen voor een gecoördineerde uitweg uit de crisis.

Aangezien de multilaterale onderhandelingen de laatste jaren moeilijk verlopen en met name deze in het kader van de WTO in het slop zijn geraakt, past de EU in haar streven om de internationale handel verder te bevorderen als motor voor groei en werkgelegenheid, ook een pragmatische aanpak toe en voert ze tevens onderhandelingen over plurilaterale akkoorden en regionale/bilaterale vrijhandelsakkoorden.

Plurilaterale handelsakkoorden in het kader van de WTO omvatten verschillende landen met een gemeenschappelijk belang. In meeste gevallen komen deze tot stand wanneer er geen multilateraal akkoord met alle WTO-landen kan gevonden worden. België verwelkomt in het bijzonder de inwerkingtreding van de handelsfaciliteringsovereenkomst (Trade Facilitation Agreement  - TFA) in 2017 en de geboekte vooruitgang in de onderhandelingen rond digitale handel sinds de Ministeriële Conferentie in december 2017 (E-commerce Joint Statement Initiative).

Naast onderhandelingen op het multilaterale en plurilaterale niveau neemt de Europese Unie ook deel aan verschillende regionale/bilaterale onderhandelingen. Zo heeft de EU onlangs verschillende onderhandelingen afgerond, die geleid hebben tot de inwerkingtreding van handelsovereenkomsten met belangrijke partners zoals Japan (februari 2019), Singapore (november 2019) en Vietnam (augustus 2020). De onderhandelingen met Mercosur en Mexico zijn afgerond en moeten ter goedkeuring aan de lidstaten worden voorgelegd. De onderhandelingen met Australië, Nieuw-Zeeland, Chili, Indonesië en het Verenigd Koninkrijk lopen verder, terwijl de EU ook gesprekken voert met de VS over samenwerking en met China over een breed en diepgaand investeringsakkoord.

Tijdens de onderhandelingen heeft België steeds haar economische belangen actief verdedigd en geijverd voor onder andere ambitieuze voorzieningen inzake duurzame ontwikkeling, alsook sanitaire en fytosanitaire maatregelen (SPS), en significante tariefverlagingen.

Onderhandelingen op zich volstaan evenwel niet. De naleving van de regels dient ook te worden gehandhaafd en daarom beschikt de Europese Unie over de nodige handelsbeschermingsinstrumenten, zoals anti-dumping-, anti-subsidie- en vrijwaringsmaatregelen.

Ten slotte dient ook te worden beklemtoond dat de ontwikkelingsdimensie niet achterwege blijft en dat deze bij de onderhandeling van bilaterale handelsakkoorden met ontwikkelingslanden steeds wordt meegewogen in die zin dat de Europese Unie een asymmetrische aanpak hanteert (d.w.z. de Unie biedt voordelen die ze zelf niet van deze landen vraagt). Naast de onderhandeling van deze asymmetrische akkoorden blijft ook het Stelsel van Algemene Tariefpreferenties, waaronder de Europese Unie unilateraal preferentiële markttoegang biedt aan ontwikkelingslanden (en zelfs quasi gehele tariefvrijstelling aan de minst ontwikkelde landen onder het “Everything But Arms”-stelsel) centraal in de ontwikkelingsdimensie van het Europese handelsbeleid.

 
Horizontale, thematische prioriteiten van België

De bevordering van duurzame ontwikkeling via het handelsbeleid staat voor België centraal. Ambitieuze en substantiële hoofdstukken inzake duurzame ontwikkeling vormen voor België een essentieel onderdeel van handelsovereenkomsten. België streeft naar een verdere verbreding en versterking van deze hoofdstukken bij de onderhandeling van nieuwe akkoorden en vraagt bijzondere aandacht voor de implementatie van deze hoofdstukken. België pleit ook voor een grotere participatie van het maatschappelijk middenveld in de monitoringmechanismen voor de uitvoering van de verbintenissen. Het doel is te waarborgen dat de handel niet alleen geen nadelige effecten heeft voor de duurzame ontwikkeling, maar dat er zelfs positieve effecten ontstaan op het vlak van werkgelegenheid en milieu. De handelsakkoorden bevatten almaar hogere standaarden die berusten op een benadering waar aanmoediging centraal staat. De ‘building blocks’ betreffende duurzame ontwikkeling kunnen als volgt worden samengevat:

  • bevorderen van de bekrachtiging en uitvoering van internationale instrumenten, met name van de belangrijkste ILO-conventies en de multilaterale overeenkomsten inzake milieu en klimaat (MEA's);
  • toezien op de handhaving van het recht tot regulering;
  • Invoeren van specifieke opvolgingsorganen in de handelsakkoorden: een comité waar de implementatie van de engagementen inzake duurzame ontwikkeling besproken worden. Dit comité onderhoudt rechtstreekse contacten met het maatschappelijk middenveld (bv. de domestic advisory groups die door de verschillende handelsakkoorden zijn ingesteld). In geval van geschil staan de principes van dialoog en transparantie centraal en is er voorzien in de mogelijkheid om een onafhankelijk panel op te zetten dat kan oordelen over de naleving van de engagementen.

In het verlengde van de Belgische steun voor de participatie van het maatschappelijk middenveld op het niveau van de EU en haar handelspartners, organiseert de directie Handelsbeleid ook regelmatige consultaties over het handelsbeleid met de leden van de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling (FRDO).

België hecht niet alleen belang aan de onderhandeling van nieuwe handelsakkoorden maar ook aan een minutieuze opvolging van de handelsakkoorden die al in werking zijn getreden. Het 3de jaarlijkse rapport van de Europese Commissie over de uitvoering van Europese handelsbeleid illustreert de concrete voordelen van akkoorden in werking. Bijvoorbeeld maakte de Europese Unie een voorlopige positieve balans op van het handelsakkoord met Canada (CETA) twee jaar na de inwerkingtreding. De Europese uitvoer naar Canada is in 2018 met 15% gestegen in vergelijking met het gemiddelde van de drie vorige jaren. Voor België was vooral de stijging van uitvoer van chemische producten en transportmiddelen naar Canada opvallend.

België nam ook het initiatief om meer monitoring en transparantie te vragen van de cumulatieve effecten in het kader van de verschillende bestaande handelsakkoorden en de lopende onderhandelingen op onze landbouwsector. In het EU implementatierapport van 2018 werd voor de eerste keer een hoofdstuk over de handel van landbouwgoederen opgenomen.

Ten slotte zetten België en de EU het hervormingsproces voor investeringsbescherming voort. Zo heeft de EU een nieuwe aanpak ontwikkeld met betrekking tot investeringsgeschillenbeslechting, waarbij het investeringsrechtbanksysteem (ICS) wordt opgenomen in bilaterale EU-handelsovereenkomsten (o.a. in CETA, de investeringsbeschermingsovereenkomst met Singapore en met Vietnam). ICS creëert de mogelijkheid om via handelsbeleid een mondiale coalitie op te bouwen om op termijn een shift te realiseren naar een multilateraal hof. In de Commissie voor internationaal handelsrecht van de Verenigde Naties (UNCITRAL) is namelijk een consensus bereikt over de noodzaak om het bestaande investeringsgeschillenbeslechtingssysteem (ISDS) te hervormen. In dit verband wordt de oprichting van een multilaterale investeringsrechtbank (MIC) voorgesteld door de EU en haar Lidstaten. Het doel is om een ​​permanent orgaan op te richten om investeringsgeschillen te beslechten, waarmee een breuk wordt gemaakt met het ad-hoc arbitragesysteem van ISDS. Nadat België de komende 6 jaar als lid van UNCITRAL is verkozen, zal België haar inspanningen voortzetten om dit multilaterale hervormingsproject te steunen.


Nuttige links

Op 16 juni heeft de Europese Commissie  een grondige herziening van het handelsbeleid van de Europese Unie opgestart, waaronder een openbare raadpleging die om input vraagt van het Europees Parlement, de lidstaten, belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld.

Het doel van de Commissie is om een ​​consensus op te bouwen rond een nieuwe middellangetermijnrichting voor het EU-handelsbeleid, een antwoord te bieden op een verscheidenheid aan nieuwe mondiale uitdagingen en rekening houdend met de lessen die zijn getrokken uit de coronaviruscrisis. De raadpleging behandelt alle relevante onderwerpen voor het handelsbeleid van de EU. De resultaten van deze raadpleging zullen worden meegenomen in een mededeling die tegen het einde van 2020 zal gepubliceerd worden. Meer informatie over deze publieke raadpleging kan gevonden worden via de volgende link: https://trade.ec.europa.eu/consultations/index.cfm?consul_id=266.

 
Voortgangsrapporten inzake handelsverdragen

 2016 (PDF, 723.16 KB)
 2017 (PDF, 821.06 KB)
 2018 (PDF, 402.04 KB)
 2019 (PDF, 1.66 MB)

 

Wij werken momenteel aan de vernieuwing van onze website. Om een beter idee te krijgen van wie onze website raadpleegt en naar welke informatie hij of zij op zoek is, willen wij u vragen deze korte vragenlijst in te vullen. Dit zal maar enkele minuten van uw tijd vragen. Alvast bedankt voor uw medewerking.

 

De vragenlijst vindt u hier: https://qlite.az1.qualtrics.com/jfe/form/SV_4VdkGChG6BNcVXD

Indien nodig kunt u rechtsboven de taal van de vragenlijst aanpassen.