Doodstraf

De doodstraf: Een korte toelichting

De afschaffing van de doodstraf is zowel voor België als voor de EU een prioriteit. De laatste uitvoering van de doodstraf in ons land dateert van 1950. In 1996 werd de straf bij wet afgeschaft voor alle misdrijven, en enkele jaren later werd deze afschaffing grondwettelijk verankerd. België ziet de doodstraf als een ernstige inbreuk op de menselijke waardigheid. Er is trouwens geen afdoend bewijs van het afschrikkingseffect van deze straf die onomkeerbaar is, wat het onmogelijk maakt gerechtelijke dwalingen recht te zetten. Daarom streeft België samen met de EU naar een wereldwijde afschaffing van de doodstraf, roept op tot een vermindering in het voltrekken van de doodstraf, waar deze nog bestaat, en dringt erop aan dat zij wordt voltrokken met inachtneming van bepaalde minimumnormen en met maximale transparantie. Ondanks een groeiende internationale trend om de doodstraf af te schaffen of niet meer uit te voeren, verbiedt het internationaal recht de doodstraf op zich niet. Het legt enkel minimumnormen vast om de uitvoering van de doodstraf te beperken tot de meest ernstige misdrijven. Tegen de groeiende internationale trend in, blijft een klein aantal landen de doodstraf uitvoeren. Een aantal landen schendt zelfs de minimumnormen op het gebied van menselijkheid en juridische en administratieve transparantie.

Internationale en regionale instrumenten

Op internationaal niveau:

Krachtens het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (BUPO-Verdrag) mogen landen waar de doodstraf nog niet werd afgeschaft deze alleen toepassen:

  • voor de meest ernstige misdrijven
  • ingevolge een definitieve uitspraak van een bevoegde rechtbank
  • voor misdrijven die door meerderjarigen zijn begaan
  • Bovendien mag de straf in geen geval worden toegepast op zwangere vrouwen.

Het tweede facultatief protocol bij het BUPO-Verdrag voorziet in de volledige afschaffing van de doodstraf. Hoewel 104 landen de doodstraf hebben afgeschaft voor misdaden gepleegd in vredestijd, zijn tot op heden slechts 74 Staten, waaronder België, partij bij dit instrument. In februari 2010 is België lid geworden van de informele “Groep van Vrienden van het Tweede Facultatief Protocol”. Deze groep is opgevat als een informele lobbygroep die zowel Staten als ngo’s verenigt die zich inzetten voor de afschaffing van de doodstraf door te ijveren voor de ratificatie van het Tweede Facultatief Protocol.

Sinds 2007 heeft de Algemene Vergadering van de VN regelmatig resoluties aangenomen betreffende een moratorium op het gebruik van de doodstraf. Deze resoluties bevatten een oproep aan landen die nog de doodstraf toepassen om een moratorium op de voltrekking van de doodstraf in te stellen met het oog op de definitieve afschaffing van de doodstraf.

Op het niveau van de Raad van Europa:

De afschaffing van de doodstraf is een intrinsieke voorwaarde voor toetreding tot de Raad van Europa. Een feitelijke afschaffing die niet wettelijk verankerd is, wordt voldoende beschouwd.

Twee verschillende aanvullende protocollen bij het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden concretiseren het verbod op doodstraf:

  • Aanvullend protocol nr. 6 (1983) verbiedt de toepassing van de doodstraf in vredestijd.
  • Aanvullend protocol nr. 13 (2003) verbiedt de toepassing van de doodstraf onder alle omstandigheden, zelfs in oorlogstijd of in geval van oorlogsdreiging.

België heeft beide protocollen geratificeerd. 

Optreden van de Europese Unie

De Europese Unie veroordeelt scherp de toepassing van de doodstraf. In zijn bilaterale en internationale betrekkingen houdt ze sinds lang een pleidooi om komaf te maken met deze praktijk.

In 1998 heeft de EU richtsnoeren aangenomen voor het beleid van de EU ten opzichte van derde landen inzake de doodstraf. Deze in 2008 herziene en herwerkte richtsnoeren beogen onder meer het volgende:

  • rapportage over de situatie in derde landen
  • derde landen aanmoedigen om de doodstraf af te schaffen of niet meer uit te voeren of ze althans alleen nog in geval van zeer ernstige misdrijven te handhaven en om internationale minimumnormen in acht te nemen
  • de bekrachtiging van internationale instrumenten over dit onderwerp aanmoedigen
  • demarches ondernemen of verklaringen afleggen om gevallen aan te klagen waarin deze beginselen met voeten worden getreden of om positieve ontwikkelingen te bevorderen
  • de afschaffing van de doodstraf of een moratorium op de voltrekking ervan aan de orde stellen in contacten met derde landen en in internationale fora.

Meer informatie

 VN-Resolutie van de Algemene Vergadering inzake een moratorium op de uitvoering van de doodstraf (PDF, 100.3 KB) 

Actie van de Raad van Europa tegen de doodstraf 

 De EU-richtsnoeren inzake de doodstraf (PDF, 74 KB)