Gender en vrouwenrechten

Gender en vrouwenrechten : enkele begrippen

Overal ter wereld zijn vrouwen nog steeds het slachtoffer van tal van vormen van discriminatie en van ongelijkheid, in hun beroepsleven en op familiaal, sociaal, burgerlijk of politiek niveau. In sommige landen hebben vrouwen volgens de wet niet dezelfde rechten als mannen. In andere landen schort er iets aan de eerbiediging van hun rechten. Vrouwen zijn ook de eerste slachtoffers van verschillende strafbare feiten zoals huiselijk of seksueel geweld, gedwongen huwelijken of huwelijken met jonge meisjes, mensenhandel, uitbuiting of slavernij, gedwongen prostitutie, genitale verminking en gedwongen abortus.

Gendergelijkheid is niet hetzelfde als gelijkheid van de geslachten. Het geslacht houdt verband met de verschillende biologische kenmerken van mannen en vrouwen.  Bij gender gaat het om de denkbeelden die in de maatschappij leven, onder andere om vooroordelen, die ook een bron van discriminatie kunnen zijn. Vormen van genderdiscriminatie kunnen evenwel worden bestreden door het ontleden van bepaalde stereotype denkbeelden.

Vrouwenrechten kwamen de afgelopen jaren steeds meer in de belangstelling te staan, met name na de vierde Vrouwenwereldconferentie in Beijing in 1995. Om de vijf jaar wordt de vooruitgang gemeten die wordt gemaakt op het stuk van de tenuitvoerlegging van de verklaring en het actieprogramma van deze conferentie.

Internationale instrumenten

In 1979 werd in de Verenigde Naties (VN) het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen goedgekeurd. In 1985 bekrachtigde België dit Verdrag. Hierin ligt de klemtoon op de non-discriminatie inzake onderwijs, tewerkstelling, economische en sociale activiteiten en op de gelijke rechten en plichten van de vrouw en de man wat het ouderlijk gezag betreft. Veel aandacht gaat ook naar de reproductieve rechten van de vrouw en naar de toegang tot gezinsplanning en sociale diensten die het mogelijk maken het ouderschap te verzoenen met een loopbaan. De staten worden bovendien aangemoedigd onder andere via het onderwijs de strijd aan te binden met traditionele praktijken en stereotypen die een negatieve invloed hebben op vrouwenrechten. Voorts worden ze opgeroepen maatregelen van positieve discriminatie ten aanzien van vrouwen te treffen en vrouwenhandel en uitbuiting door prostitutie uit te bannen. De Algemene Vergadering van de VN keurde in 1993 een Verklaring inzake de uitbanning van geweld tegen vrouwen goed.

Optreden van België en van de Verenigde Naties (VN)

Binnen de VN is er een Commissie voor de status van de vrouw. Dit orgaan behandelt vragen in verband met de levensomstandigheden van vrouwen en bevordert « gender mainstreaming » (integratie van de « genderdimensie » in de beleidsmaatregelen en acties). Het is ook belast met de follow-up en de tenuitvoerlegging van de verklaring en het actieprogramma van Beijing. België neemt al sinds jaar en dag actief deel aan deze commissie die het in 2007 en 2009 voorzat. Deze inspanningen bewijzen welk belang ons land aan deze problematiek in al haar aspecten hecht. In de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties worden ook meerdere resoluties inzake de rechten van vrouwen en meisjes besproken. Ons land is voorstander van de bevordering en bescherming van vrouwenrechten in het kader van de resoluties die worden goedgekeurd in de verschillende VN-organen zoals de Algemene Vergadering, de Economische en Sociale Raad, de Raad voor mensenrechten, en in de gespecialiseerde VN-agentschappen en fondsen. België wil met name helpen toezien op de eerbiediging van de seksuele en reproductieve rechten, de bestrijding van straffeloosheid en voor goed bestuur teneinde de rechten van vrouwen op bescherming en ontwikkeling te waarborgen. België hecht ook veel belang aan het mandaat van de speciale VN-rapporteur voor geweld tegen vrouwen. 

Optreden van België en van de Europese Unie

De bevordering en bescherming van de rechten van de vrouw zijn een prioriteit voor België en voor de Europese Unie. In ons land bestaat sinds 2002 een Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen dat de taak heeft in België toe te zien op de eerbiediging van deze gelijkheid en discriminatie ter zake te bestrijden. De Europese Unie nam ook instrumenten aan ter bestrijding van geweld en vormen van discriminatie tegen vrouwen in derde landen. België en de Europese Unie bespreken de kwestie van vrouwenrechten en van discriminatoire wetten en praktijken geregeld in hun contacten met de derde landen.

België steunt bovendien verschillende initiatieven ter bevordering en bescherming van de rechten van de vrouw en van « gender mainstreaming » binnen andere regionale organisaties als de Raad van Europa en de Organisatie voor veiligheid en  samenwerking in Europa (OVSE).  

Richtsnoeren van de Europese Unie

De richtsnoeren zijn vervat in de documenten die de Europese Unie goedkeurde en waarin wordt beschreven op welke verschillende manieren de prioriteiten van de Unie inzake mensenrechten kunnen worden verwezenlijkt in haar contacten met de derde landen. De richtsnoeren inzake geweld tegen vrouwen en de bestrijding van alle vormen van discriminatie tegen vrouwen bevatten concrete maatregelen die de ambassades van de lidstaten kunnen toepassen teneinde de situatie van vrouwen op het terrein te verbeteren.

De maatregelen zijn bijvoorbeeld op het volgende gericht:

  • gegevens inzamelen over geweld tegen vrouwen en meisjes
  • preventie- en beschermingsmechanismen bevorderen alsook de hulp aan slachtoffers van geweld
  • demarches doen en/of officiële verklaringen afleggen over individuele gevallen of over meer algemeen verspreide vormen van geweld of van discriminatie ten aanzien van vrouwen
  • de bekrachtiging van internationale en regionale instrumenten over vrouwenrechten aanmoedigen alsmede bezoeken in het kader van controlemechanismen.

VN-Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen
FR
EN 

VN-Commissie voor de Status van de Vrouw
FR
EN

Verslag van de 4e vrouwenwereldconferentie 

EU-richtsnoeren inzake geweld tegen vrouwen en de bestrijding van alle vormen van discriminatie van vrouwen

Raad van Europa – Gelijkheid vrouwen-mannen
FR
EN 

Belgisch Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen