Vrouwen in gewapende conflicten

Vrouwen in gewapend conflicten: inleidende begrippen

Een gewapend conflict heeft altijd een groot effect op de plaatselijke burgerbevolking. Oorlog en conflict verhinderen dat mensen hun dagelijkse activiteiten kunnen voorzetten en zichzelf kunnen ontwikkelen.

Het merendeel van de burgerslachtoffers zijn meestal vrouwen en kinderen (Cfr ‘Kinderen en gewapende conflicten’). Gezien de precaire situatie worden vrouwen in gewapende conflicten veelvuldig gediscrimineerd en vrezen ze specifieke gewelddaden, zoals seksueel geweld dat regelmatig als oorlogswapen wordt gebruikt door de strijdende partijen. De kwetsbare positie van vrouwen in gewapende conflicten vraagt dan ook om aangepaste bescherming en aandacht waarin de internationale gemeenschap gedurende lange tijd tekort schoot.

Vrouwen hebben ook een belangrijke actieve rol te spelen bij het voorkomen en oplossen van conflicten. Hoewel vrouwen vaak een doorslaggevend zijn binnen informele conflictpreventie en -resolutie, zijn ze erg ondervertegenwoordigd bij de formele vredesprocessen. Ze dienen in gelijke mate betrokken te worden bij vredesprocessen dan mannen. Ook binnen internationale organisaties is het onontbeerlijk de gendergelijkheid te bevorderen. Er moeten bijvoorbeeld ook in de vredesoperaties van de Verenigde Naties vrouwelijke soldaten en gender-adviseur tewerkgesteld worden.

Internationale instrumenten

Op basis van voorgaande vaststellingen, werd op 31 oktober 2000 in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (VN) de resolutie 1325 ‘Vrouwen, Vrede en Veiligheid’ unaniem aangenomen. Deze resolutie vraagt de erkenning van de rol van vrouwen bij conflictpreventie, conflictbeheer en bij vredesopbouw. Bij de lidstaten werd aangedrongen op een grotere vertegenwoordiging van vrouwen op alle beslissingsniveaus. De Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties werd gevraagd meer vrouwen aan te stellen als Speciale Vertegenwoordiger of -Gezant en hun rol in vredesoperaties te versterken, bijvoorbeeld als militair waarnemer, politie of mensenrechten- en humanitair personeel. De Veiligheidsraad verbond zich ertoe de genderdimensie bij vredesoperaties in acht te nemen. De resolutie ‘1325’ maakt het eveneens noodzakelijk dat vrouwen betrokken worden bij vredesonderhandelingen. Hierbij moeten speciale noden van vrouwen in acht genomen worden en moeten vrouwen betrokken worden in initiatieven met betrekking tot democratisering, vredesopbouw en mensenrechten. Ook bij de ontwapening en demobilisatie van strijders moest gedacht worden aan de verschillende noden van vrouwen en mannelijke strijders.

Op 19 juni 2008 aanvaardde de VN Veiligheidsraad een tweede baanbrekende resolutie over vrouwen, vrede en veiligheid: Resolutie 1820. Resolutie 1820 focust voornamelijk op de bescherming van vrouwen tegen seksueel geweld. Bovendien moeten daders van seksueel geweld veroordeeld worden. Ten slotte herbevestigt deze resolutie het Peking Actieplatform (cfr. ‘Gender en vrouwenrechten’) en resolutie 1325 (cfr. Supra).

Ook in het kader van de Raad van Europa werd in 2009 een (niet-bindende) resolutie aangenomen betreffende seksueel geweld tegen vrouwen in conflictsituaties als een misdaad tegen de mensheid.

Optreden van België

De bestrijding en bestraffing van alle vormen van geweld tegen vrouwen, met speciale aandacht voor seksueel geweld, is een prioritair thema voor de Belgische buitenlandse politiek en de ontwikkelingssamenwerking. België roept systematisch op om in (post-) conflictgebieden het gebrek aan preventie, de banalisering en de straffeloosheid inzake geweld tegen vrouwen en seksueel geweld, te bestrijden en plaatst de problematiek op de Europese en internationale agenda. Seksueel geweld als oorlogswapen wordt systematisch veroordeeld. Te allen tijde wordt geijverd om alle geweld tegen vrouwen, met inbegrip van seksueel geweld, buiten elke amnestieprovisie te houden.

Omdat de uitvoering van de resolutie 1325 helemaal niet vanzelfsprekend is, riep de Veiligheidsraad in 2004 alle lidstaten op om een eigen Nationaal Actieplan uit te werken. Nationale actieplannen worden namelijk beschouwd als de efficiëntste manier om de doelstellingen van de resolutie te bereiken. Sinds februari 2009 heeft ook België een eigen nationaal actieplan. Dit actieplan werd opgesteld onder leiding van de FOD Buitenlandse Zaken en in samenwerking met het ministerie van Defensie, Ontwikkelingssamenwerking, FOD Binnenlandse Zaken, FOD Justitie, het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen en de Commissie Vrouwen en Ontwikkeling.

In juni 2006 organiseerde België, in samenwerking met UNFPA (Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties) en de Europese Commissie, een ‘Internationale Conferentie over seksueel geweld tijdens conflict en daarbuiten’. Deze conferentie leidde tot de ‘Brussels Call to Action’. Alle deelnemers engageerden zich om bijkomende acties te ondernemen om seksueel geweld in conflictgebieden en post-conflictgebieden te voorkomen en te beantwoorden. Naar deze verklaring wordt nog steeds vaak verwezen binnen VN-verband.

België werkte, tijdens zijn lidmaatschap in de VN-Veiligheidsraad (2007-2008), actief mee aan Resolutie 1820 over de strijd tegen seksueel geweld. Verder pleitte België voor het inbrengen van bescherming van seksueel geweld en geweld tegen vrouwen in vredesmissies, zoals de genderunit in het mandaat van de MONUC (VN-Vredesmissie in de Democratische Republiek Congo). Seksueel geweld als grond voor sancties werd geïmplementeerd in het sanctieregime voor DRC. België hoopt dat dit als precedent zal dienen voor andere sanctieregimes.

België is eveneens voorstander van initiatieven zoals de campagne ‘Stop Violence Against Women’ van de VN Secretaris-generaal, alsook de VN campagne ‘Stop rape now’.

Meer informatie:

Resolutie 1325 van de VN-Veiligheidsraad
 FR (PDF, 39.81 KB)
 EN (PDF, 35.61 KB)

Resolutie 1820 van de VN-Veiligheidsraad
FR
EN

Resolutie 1670 (2009) van de Parlementaire Vergadering, Raad van Europa
FR
EN 

 Het Belgische Nationaal Actieplan voor de implementatie van VN Veiligheidsraad Resolutie 1325: "Vrouwen, Vrede en Veiligheid" (PDF, 9.85 MB)

 Belgisch Nationaal Actieplan ‘Vrouwen, Vrede en Veiligheid’: Stand van Zaken 12 December 2011 (PDF, 231.66 KB)

 Tweede Nationaal Actieplan "Vrouwen, Vrede, Veiligheid (2013-2016), ter uitvoering VN Veiligheidsraadresolutie 1325 (PDF, 446.29 KB)