Strijd tegen racisme en discriminaties

Strijd tegen racisme en discriminatie: een korte toelichting

Een van de basisbeginselen die aan de mensenrechten ten grondslag ligt, is de gelijkheid van alle mensen. Artikel 1 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens bepaalt: “Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren.” Een logische afgeleide van het gelijkheidsbeginsel is het beginsel van non-discriminatie.

Er is sprake van discriminatie zodra personen die in eenzelfde situatie verkeren, op een verschillende manier worden behandeld, zonder dat er hiervoor een objectieve reden bestaat en ze redelijkerwijze gerechtvaardigd kan worden.

Overal ter wereld bestaan er helaas nog steeds belangrijke gronden voor discriminatie: etnische, nationale of sociale afkomst, godsdienst, taal, geslacht, politieke overtuiging, seksuele geaardheid, leeftijd, gezondheidstoestand, enz. Discriminatie op basis van het vermeende “ras”, het racisme, is een van de meest verspreide vormen van discriminatie. De geglobaliseerde maatschappij en de verschillende migratiestromen hebben in verschillende landen een toenemende multiculturaliteit gecreëerd. De bevordering van respect en verdraagzaamheid is dus van wezenlijk belang, willen we met zijn allen vredig in diversiteit samenleven. Met het oog op de bevordering van deze waarden en de strijd tegen het racisme, werden dan ook specifieke juridische normen aangenomen.

Internationale en regionale instrumenten

De Universele Verklaringvan de Rechten van de Mens van 1948 en de twee VN-verdragen van 1966 (BUPO en IVESCR) voorzien allemaal in een bepaling die stelt dat de rechten die worden opgesomd, zonder onderscheid moeten worden toegepast. Om meer in het bijzonder de strijd aan te binden met wijdverspreide vormen van discriminatie werden andere specifieke verdragen opgesteld.

In 1965 werd het Internationaal Verdrag inzake de Uitbanning van alle Vormen van Rassendiscriminatie opgesteld. Dit verdrag, dat België in 1999 bekrachtigde, kwam er als reactie op verschillende vormen van racistisch beleid zoals dat van nazi-Duitsland of de apartheid in Zuid-Afrika. Het verdrag verbiedt elk onderscheid op grond van “ras”, kleur, etnische of nationale afkomst en is erop gericht racistisch ingegeven daden en uitspraken te verbieden en te bestraffen. Maatregelen van positieve discriminatie zijn wel toegelaten.

Aangezien vrouwen het slachtoffer zijn van vele vormen van discriminatie, werd in 1979 een internationaal verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen afgekondigd (zie “Gender en vrouwenrechten”).

Op het niveau van de Raad van Europa werd in 2000 het aanvullend protocol nr. 12 bij het Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de mens goedgekeurd, dat alle vormen van discriminatie vanwege de overheid, om welke reden ook, verbiedt. Er bestaat ook een aanvullend protocol bij het Verdrag inzake cybercriminaliteit. Het werd in 2003 goedgekeurd en stelt alle racistische of xenofobe daden gepleegd via computersystemen strafbaar.

De Europese Commissie tegen racisme en intolerantie (ECRI) die in 1993 werd opgericht in de schoot van de Raad van Europa, is een onafhankelijk toezichtorgaan. Ze onderzoekt de maatregelen die de lidstaten nemen in de strijd tegen racisme en beoordeelt de doelmatigheid ervan. Ze bezoekt geregeld de lidstaten - zoals België in 2008 - om de situatie op het terrein te onderzoeken. Ze brengt hierover verslag uit en formuleert aanbevelingen ter zake.

Optreden van de Europese Unie

In het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie, dat een bindend karakter heeft sinds het verdrag van Lissabon, wordt het non-discriminatie beginsel ook beschouwd als een basisprincipe waarop de EU is gefundeerd. Artikel 21 van het Handvest verbiedt “elke discriminatie, met name op grond van geslacht, ras, kleur, etnische of sociale afkomst, genetische kenmerken, taal, godsdienst of overtuigingen, politieke of andere denkbeelden, het behoren tot een nationale minderheid, vermogen, geboorte, een handicap, leeftijd of seksuele geaardheid […]”.

Verder heeft de EU twee directieven uitgevaardigd die specifiek betrekking hebben op het non-discriminatie beginsel. De eerste betreft de strijd tegen racisme en discriminatie op grond van etnische afkomst, en de andere behandelt meer concreet discriminatie op grond van religie of overtuiging op de werkvloer.

Vervolgens is de strijd tegen racisme en discriminatie een van de prioritaire onderzoeksthema’s van het Agentschap voor fundamentele rechten. Deze instelling publiceert verschillende verslagen over de actuele situatie in de lidstaten van Europese Unie en houdt de bestaande bestrijdingsmaatregelen tegen het licht. Deze kwestie staat ook centraal in de bilaterale betrekkingen van de Europese Unie met derde landen.

Optreden van België

De strijd tegen racisme en alle vormen van discriminatie in de wereld is een prioriteit voor België. Op nationaal niveau heeft het Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding de taak alle vormen van discriminatie te bestrijden. Internationaal gezien ligt ons land aan de basis van een tweejaarlijkse resolutie over het VN-verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie. België speelde ook een belangrijke rol bij de VN-conferenties tegen racisme die in 2001 Durban en in 2009 in Genève plaatsvonden. Op deze conferenties slaagde men erin slotdocumenten goed te keuren waarin het belang van de internationale strijd tegen racisme wordt bevestigd. In deze teksten staat ook wat de inzet op dit gebied is en werden mogelijke acties voorgesteld. In 2001 nam België het voorzitterschap van de Europese Unie waar, en heeft aldus een belangrijke rol gespeeld in het welslagen van de VN-conferentie tegen racisme in Durban. In het teken van deze conferentie werd op 22 september 2011 een expertenmeeting (high-level meeting) georganiseerd door de Algemene Vergadering van de VN.

Op basis van de voornoemde VN-documenten nam België in 2004 een federaal actieplan tegen racisme aan. Deze kwestie staat ook centraal in de bilaterale betrekkingen van ons land met derde landen.

Meer informatie:

Website over het VN-Verdrag over de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie
Franse versie
Engelse versie

VN-conferentie tegen racisme
Franse versie
Engelse versie

10de verjaardag VN-Conferentie tegen racisme
FR www.un.org/fr/ga/durbanmeeting2011/
EN www.un.org/en/ga/durbanmeeting2011/

Commissie tegen racisme en intolerantie van de Raad van Europa
Franse versie
Engelse versie

EU - Europese Dienst voor Extern Optreden en de strijd tegen discriminatie
FR www.eeas.europa.eu/human_rights/discrimination/index_fr.htm
EN www.eeas.europa.eu/human_rights/discrimination/index_en.htm

EU-Agentschap voor fundamentele rechten

Belgische Centrum voor gelijkheid van kansen en racismebestrijding