Ondernemingen en mensenrechten

 

De naleving van mensenrechten door ondernemingen staat sinds de jaren ‘70 op de agenda van verschillende  internationale fora.

In 1976 keurde de OESO de OESO-richtlijn voor multinationale ondernemingen goed, die aanbevelingen bevat inzake verantwoord ondernemen op het vlak van, onder meer,  arbeidsbetrekkingen, mensenrechten, milieu, fiscaliteit, strijd tegen corruptie, consumentenbelangen. In dit kader werd ook beslist dat elk OESO-land een Nationaal Contactpunt (NCP) zou oprichten, dat de toepassing van de richtlijn bevordert en een bemiddelende rol speelt als individueel klachtenmechanisme. De Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie neemt het voorzitterschap en het secretariaat waar van het Belgische NCP, dat  is samengesteld uit afgevaardigden van de federale en gewestelijke overheden, vertegenwoordigers van drie representatieve werkgeversorganisaties en drie interprofessionele werknemersorganisaties.

In 1977 keurde de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) de Tripartiete principeverklaring inzake multinationale ondernemingen en sociaal beleid goed.

Binnen de Verenigde Naties geraakte de discussie midden jaren 2000 in een stroomversnelling. Dit resulteerde  in 31 richtsnoeren inzake ondernemingen en mensenrechten, die de Mensenrechtenraad adopteerde in 2011. Deze UN Guiding Principles (UNGP) vormen voor België een van de fundamentele pijlers inzake mensenrechtenbescherming in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). In uitvoering van de UNGP richtte  de Mensenrechtenraad een werkgroep ondernemingen en mensenrechten op. Deze werkgroep ziet toe op de toepassing van de richtsnoeren en lanceerde de idee van Nationale Actieplannen (NAP).

 
Guiding principles on business and human rights
 

België keurde haar eerste Nationaal Actieplan (NAP) Ondernemingen en Mensenrechten goed in juli 2017. Het NAP is de vrucht van een proces dat startte in 2013 en geleid werd door de Werkgroep Maatschappelijke Verantwoordelijkheid binnen de Interdepartementale Commissie voor Duurzame Ontwikkeling (ICDO), waarin alle relevante actoren van de federale en gefedereerde entiteiten worden vertegenwoordigd.

Belgian National Action Plan on Business & Human Rights

Er werd eerst een ‘mapping’ uitgevoerd van bestaande maatregelen op Belgisch vlak. Er vonden stakeholder consultatierondes met het middenveld plaats en consultaties met de verschillende adviesraden. Deze oefening resulteerde in een NAP dat 33 acties telt. De uitvoering van deze acties, die een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid zijn van de federale actoren en de actoren van de gefedereerde entiteiten, worden jaarlijks geëvalueerd door de werkgroep Maatschappelijke Verantwoordelijkheid binnen de Interdepartementale Commissie voor Duurzame Ontwikkeling.

In het kader van het NAP werden verschillende hulpbronnen uitgewerkt die geïnteresseerde particulieren en organisaties bijkomende uitleg verschaffen over de manier waarop mensenrechten geïntegreerd kunnen worden in de werking van ondernemingen en organisaties.

Het betreft:

  • Een Toolbox Mensenrechten, die een set van gebruiksvriendelijke instrumenten aanreikt om ondernemingen/organisaties en hun belanghebbenden te begeleiden bij het implementeren van verplichtingen inzake mensenrechten.
  • Een Brochure over toegang tot remediëring in België, die de voornaamste remediëringsmogelijkheden bevat voor slachtoffers van mensenrechtenschendingen in België.

 
Access to Remedy in Belgium

 
Er bestaat een groeiende tendens om internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen te organiseren via multistakeholder initiatieven. Vaak nemen die initiatieven de vorm aan van zogeheten convenanten waarbij ondernemingen, overheid, vakbonden en maatschappelijke middenveld samenwerken om wantoestanden, zoals mensenrechtenschendingen, dierenleed of milieuvervuiling, te voorkomen.

Voorbeelden van dergelijke convenanten zijn:

  • Beyond Chocolate, een gezamenlijk initiatief waarin de Belgische overheid, de Belgische chocolade- en retailsector, het maatschappelijk middenveld, sociale-impactinvesteerders en universiteiten zich engageren om kinderarbeid aan te pakken, ontbossing tegen te gaan en lokale cacaoproducenten een leefbaar inkomen te gunnen.
  • Trustone, een gezamenlijk initiatief van de Vlaamse en Nederlandse natuursteensector met de Vlaamse en Nederlandse overheid, ngo’s en vakbonden, waarin afspraken worden gemaakt voor een meer verantwoorde productie en inkoop van natuursteen.

De EU heeft op haar beurt reglementering aangenomen die moet garanderen dat Europese ondernemingen niet (onrechtstreeks) bijdragen tot mensenrechtenschendingen of milieuschendingen.

Zo verplicht Richtlijn 2014/95 inzake niet-financiële rapportering grote ondernemingen om bepaalde informatie te verstrekken over de manier waarop zij te werk gaan en sociale en milieu-uitdagingen aanpakken. Dit helpt investeerders, consumenten, beleidsmakers en andere belanghebbenden om de niet-financiële prestaties van grote ondernemingen te evalueren en moedigt maatschappelijk verantwoord ondernemen aan.

De EU heeft ook nieuwe milieu- en sociale criteria geïmplementeerd in haar overheidsopdrachtenreglementering.

De EU heeft daarnaast een Verordening rond conflictmineralen aangenomen, die ervoor zorgt dat EU-ondernemingen bepaalde mineralen en metalen alleen importeren uit verantwoorde bronnen die hun winst niet gebruiken om gewapende conflicten te financieren.

Met het actieplan inzake duurzame financiering, wil de Europese Commissie een pakket aan maatregelen nemen om duurzame investeringen te faciliteren. Onder dit pakket zullen ook openbaarmakingsverplichtingen worden geïntroduceerd inzake de manier waarop beleggers en vermogensbeheerders rekening houden met milieu-, sociale en governancefactoren. 

In de schoot van de Verenigde Naties is ondertussen, op initiatief van Ecuador en Zuid-Afrika, een internationale werkgroep (IGWG on TNCs) in het leven geroepen, die zich buigt over de uitwerking van een juridisch bindend instrument, oftewel een verdrag, over ondernemingen en mensenrechten.