Wat zijn mensenrechten?

 

Logo mensenrechten

 
Mensenrechten zijn rechten die inherent zijn aan alle mensen, ongeacht hun ras, geslacht, nationaliteit, etniciteit, taal, religie of enige andere status. Deze rechten zijn universeel, met elkaar verbonden, onderling afhankelijk en ondeelbaar. Iedereen heeft in gelijke mate recht op deze rechten, zonder discriminatie.

Mensenrechten brengen zowel rechten als plichten met zich mee. Staten nemen de plicht op zich om mensenrechten te respecteren, te beschermen en te vervullen. Zij mogen niet zomaar het genot van mensenrechten inperken, moeten individuen beschermen tegen mogelijke schendingen en dienen mensenrechten proactief te bevorderen. Als individu kunnen we genieten van onze mensenrechten, maar we moeten daarbij ook de mensenrechten van anderen respecteren.

Universele mensenrechten worden uitgedrukt en gegarandeerd in de vorm van verdragen, internationaal gewoonterecht, algemene beginselen en andere bronnen van internationaal recht. Om de bevordering en de bescherming van mensenrechten te verzekeren, nemen Staten  in internationale en regionale fora mensenrechtennormen aan. Deze normen behelzen verplichtingen van Staten om op een bepaalde manier te handelen of zich te onthouden van bepaalde handelingen, om de mensenrechten en de fundamentele vrijheden van individuen of groepen te bevorderen en te beschermen.

Op mondiaal vlak wordt het respect voor mensenrechten neergelegd in het Handvest van de Verenigde Naties. Het Handvest bepaalt in artikel 1 dat de Verenigde Naties tot doel hebben om “Internationale samenwerking tot stand te brengen […] bij het bevorderen en stimuleren van eerbied voor de rechten van de mens en voor fundamentele vrijheden voor allen, zonder onderscheid naar ras, geslacht, taal of godsdienst”. 

Het Handvest van de Verenigde Naties hecht veel belang aan de eerbiediging van mensenrechten, maar geeft geen definitie noch een opsomming van die rechten. Op 10 december 1948 proclameerde de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties de Universele Verklaring van de rechten van de mens. Deze Verklaring is de fundamentele internationale definitie van de onvervreemdbare en onschendbare rechten van alle leden van de menselijke familie. Als aanbeveling van de Algemene Vergadering is de Verklaring juridisch niet bindend, maar wel uitgegroeid tot een referentiedocument met een groot moreel gezag. De belangrijke beginselen en normen die in deze basistekst zijn neergelegd, zijn inmiddels gecodificeerd in een aantal bindende internationale en regionale verdragen aan de hand waarvan normen inzake mensenrechten verder konden worden ontwikkeld en verfijnd.

 
Universele Verklaring van de rechten van de mens
 

Sommige van deze verdragen hebben een algemeen karakter, terwijl andere focussen op specifieke rechten of bepaalde groepen van personen. De meeste verdragen werden intussen ook aangevuld met facultatieve protocollen, waarin de verplichtingen van Staten verder worden geconcretiseerd. Vaak worden eveneens internationale controlemechanismen voorzien om de naleving van mensenrechten te waarborgen. Daarnaast werden internationale controlemechanismen ontwikkeld die toezien op de naleving van deze verdragen en protocollen. Deze mechanismen, samengesteld uit onafhankelijke experten, spelen een fundamentele rol in het bevorderen en beschermen van mensenrechten op nationaal niveau. België hecht groot belang aan hun onafhankelijkheid en efficiënte werking en engageert zich voor een constructieve dialoog en samenwerking.

De normen die op het niveau van de Verenigde Naties en de Raad van Europa werden ontwikkeld, leunen dicht tegen elkaar aan en zijn complementair. België is voorstander van die complementariteit tussen het VN en het regionale niveau en streeft naar een betere samenwerking tussen beide.