NAVO

 
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO)

België is een stichtend lid van het Atlantische Bondgenootschap, dat het licht zag toen op 4 april 1949 het Noord-Atlantisch Verdrag in Washington werd ondertekend. Het Belgisch lidmaatschap past in de politieke keuze om veiligheid en defensie van ons land te verzekeren in een multilateraal kader: België plaatste na de Tweede Wereldoorlog consequent het buitenlands veiligheidsbeleid in een multilateraal kader, waarbij de NAVO de hoeksteen vormt voor de verdediging van het grondgebied. Dit beleid bewees de afgelopen 70 jaar zijn nut.

In de huidige Europese veiligheidsarchitectuur bestaat geen alternatief dat de doelstelling van verdediging van ons land kan verzekeren. België hecht veel belang aan het collectieve en defensieve karakter van het Bondgenootschap, zoals vastgelegd in Artikel 5 van het Verdrag van Washington. De Alliantie is vandaag de garantie van de verdediging van gedeelde waarden en principes waarop onze samenleving gebouwd is. De bondgenoten hebben “vertrouwen in de doeleinden en beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties en wensen in vrede te leven met alle volkeren en alle regeringen. Zij hebben de vaste wil de vrijheid, het gemeenschappelijk erfgoed en de beschaving van hun bevolking, die zijn gegrondvest op de beginselen van democratie, persoonlijke vrijheid en rechtsorde, te beschermen. Zij streven naar het bevorderen van stabiliteit en welzijn in het Noord-Atlantisch gebied. Zij zijn vastbesloten hun krachten te verenigen voor de gemeenschappelijke verdediging en voor het behoud van vrede en veiligheid.”

De NAVO speelt als organisatie een centrale rol in ons veiligheids- en defensiebeleid, zowel op het vlak van de afschrikking en de verdediging van het NAVO-grondgebied, als op het vlak van inspanningen voor vrede en veiligheid elders in de wereld. In de schoot van de NAVO zijn trans-Atlantische samenwerking en overleg rond veiligheid en defensie tussen de Europese bondgenoten, de Verenigde Staten en Canada essentieel. België stelt zich binnen de NAVO op als een solidaire en geloofwaardige partner en pleit er ook voor dat de Alliantie gepast blijft inspelen op nieuwe uitdagingen en bedreigingen. Voor België is het belangrijk om binnen de Alliantie de cohesie en solidariteit te waarborgen.

In de hedendaagse veiligheidsomgeving schaden Russische acties de stabiliteit in het oosten, te beginnen met de Russische inmenging in Georgië en Moldavië, en recenter met de illegale annexatie van de Krim (2014) en inmenging in de Donbas. Met deze acties schendt Rusland de centrale pijlers van de Europese veiligheidsarchitectuur zoals de Slotakte van Helsinki (1995) en het Charter van Parijs (1990). Daaraan voegen zich de hybride acties van Rusland door middel van onder meer cyberaanvallen, acties van de inlichtingendiensten of de inmenging in nationale verkiezingen. Russische investeringen in militaire capaciteiten –en meer bepaald de versterking van de militaire strijdkrachten rond de Zwarte en de Baltische Zee– dragen niet bij tot een stabiele Europese veiligheidsomgeving. Herhaaldelijke en grootschalige onaangekondigde oefeningen, de agressieve nucleaire retoriek en de verlaging van de nucleaire drempel blijven onrustwekkend. Ook verontrustend is dat Rusland niet langer het akkoord inzake intermediate nuclear forces (INF) naleeft door de installatie van rakettentypes die de maximale toegestane reikwijdte overschrijden. De aanval in Salisbury in maart 2018, met inbegrip van het gebruik van toxische chemische agentia als wapen, werd krachtig veroordeeld door de EU en door de NAVO. De betrokkenheid van Rusland wordt als zeer waarschijnlijk beschouwd.

In het zuiden maken conflicten en wijdverspreide instabiliteit in de zone van het Midden-Oosten en Noord-Afrika (MENA) vele slachtoffers. Deze volatiele en gewelddadige veiligheidssituatie vormt een voedingsbodem voor terroristische organisaties, waarvan sommige aanslagen tegen de landen van de EU en van de Alliantie uitvoerden. De moeilijke situatie in de MENA-zone leidt tot massale migratiegolven naar Europa met een destabiliserend effect. Terrorisme van de Islamitische Staat (Daesh) blijft een ernstige bedreiging vormen voor de volkeren in het Midden-Oosten (o.a. Irak en Syrië) en Afrika (o.a. Sahel en de Hoorn) Ook vormt het vandaag de grote bedreiging voor de burgers van de Westerse landen zelf.

Volgens het Strategisch Concept (Lissabon, 2010) heeft de Alliantie 3 kerntaken (zie http://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_68580.htm):

  1. afschrikking en collectieve verdediging;
  2. crisis management;
  3. samenwerking op het vlak van veiligheid (cooperative security).

De kerntaken van de Alliantie hebben elk hun belang. Meer informatie omtrent de structuur, de werking,… van de NAVO kan gevonden worden op de website http://www.nato.int/.
 

1. Afschrikking en collectieve verdediging

De Europese veiligheidsomgeving evolueerde de afgelopen jaren verder negatief. Belangrijke uitdagingen en bedreigingen in het oosten en in het zuiden zijn verontrustend en onderstrepen het belang van lidmaatschap van de verdedigingsorganisatie voor onze veiligheid. De NAVO blijft gericht op de hedendaagse dreigingen (o.a. ook cyber en terrorisme) en uitdagingen, waarbij de Alliantie een 360° koers behoudt en de uitdagingen in het noorden, oosten en zuiden simultaan en doeltreffend beantwoordt.

De eerste kerntaak uit zich in enhanced Forward Presence, de taak van enhanced Air Policing in het luchtruim van de Baltische Staten, cyber defensie,… engagementen inzake defensie-uitgaven (Wales, 2014) en nationale weerbaarheid (Warschau, 2016),… De lidstaten dienen, in uitvoering van hun engagement van de Wales-top, hun defensie-uitgaven tegen 2024 in de richting van 2% te laten toenemen en tegemoet komen aan de collectieve behoefte voor meer capaciteitsinvesteringen. De individuele bondgenoten moeten hun nationale weerbaarheid (“resilience”) versterken om in staat te zijn (hoofdzakelijk) hybride bedreigingen te kunnen weerstaan. In zekere zin vallen ook de operaties in Irak in de strijd tegen Da’esh onder deze kerntaak.

De samenwerking tussen NAVO en EU in 74 concrete activiteiten biedt coherentie en synergie in het beantwoorden van existentiële uitdagingen, zoals hybride bedreigingen/oorlogsvoering. Het dossier van “militaire mobiliteit” is een schoolvoorbeeld van deze samenwerking, die de Europese veiligheidsarchitectuur ondersteunt.
 

2. Crisis Management

De toename van het aantal operaties en missies buiten het eigen grondgebied kadert in de tweede kerntaak van crisismanagement. Doorgaans vallen deze operaties en missies onder een mandaat van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, wat de voorkeur geniet van ons land. De Alliantie kan hetzij als eerste of belangrijkste speler optreden, hetzij bijdragen aan de inspanningen van de internationale gemeenschap, indien deze aanwezig en actief is.

De tweede kerntaak uit zich in de operaties zoals Libië (2011), de Westelijke Balkan, Afghanistan,… De Resolute Support Mission in Afghanistan heeft tot doel te beletten dat het land opnieuw een safe haven for terrorism zou worden, van waaruit aanvallen tegen bondgenoten kunnen worden gelanceerd. Staatshoofden en regeringsleiders van de Alliantie en van de operationele partnerlanden  herbevestigden dit telkens op elke topontmoeting.

De Counter Hybrid Support Teams, die de staatshoofden en regeringsleiders oprichtten (2018) moeten getroffen bondgenoten ad hoc kunnen bijstaan bij een hybride crisis. De eerste verantwoordelijkheid bij hybride situaties blijft bij de individuele soevereinde Staten liggen.

Ons land ijverde de afgelopen jaren voor een betere deling van de informatie van de inlichtingendiensten van de verschillende bondgenoten. Dit geldt ook voor de initiatieven binnen de Alliantie inzake de uitwisseling van informatie in het kader van terrorisme, alsook inzake de uitwisseling van biometrische gegevens en best practices.
 

3. Samenwerking op het vlak van veiligheid

De NAVO werkt samen in verschillende formaten met meer dan 40 partnerlanden: het Euro-Atlantisch Partnerschap, de NAVO Rusland Raad, de NAVO Oekraïne Commissie, de NAVO Georgië Commissie, de Mediterrane Dialoog, het Istanbul Cooperation Initiative. Verder werkt de Alliantie samen met partners van elders in de wereld, die onze waarden delen. De bedoeling is de eigen veiligheid en defensie te verbeteren door dialoog en samenwerking, alsook meer transparantie, meer wederzijds begrip, meer veiligheid,… te genereren. Hier past het Projecting Stability initiatief van de NAVO, waarbij het Bondgenootschap interne veiligheid en stabiliteit wil creëren in een context van instabiliteit en terrorisme. Oekraïne en Georgië zijn belangrijke partners voor de Alliantie.

Wat de relatie met Rusland aangaat, blijft België (in de geest van de Harmel-doctrine, 1967) de tweeledige benadering onderschrijven, namelijk een geloofwaardige militaire afschrikking in combinatie met een politieke dialoog die kan leiden tot detente. België roept  Rusland op om zich in te schrijven in een constructieve dialoog.

Met het initiatief inzake Defence and security related Capacity Building (DCB) wil de NAVO de capaciteit en de weerbaarheid van bepaalde partners verhogen door de samenwerking nog beter af te stemmen op hun specifieke behoeften. In deze projectie van stabiliteit naar partnerlanden legt de Alliantie de nadruk op de strijd tegen terrorisme: België steunt actief Irak, Jordanië en Tunesië. Ook met Georgië werkt België samen in het kader van DCB.

De EU is een strategische partner van de NAVO. Een naadloze en transparante wederzijds versterkende samenwerking tussen de NAVO en EU is belangrijk en een prioriteit voor België. Daarom richt de actie van ons land zich zowel op de NAVO als op het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid van de EU. Ten aanzien van de NAVO is de EU in het veiligheids- en defensiedomein een complementaire speler, waarbij de EU de ambitie heeft om zelf meer verantwoordelijkheid te nemen bij het oplossen van bepaalde crisissen, zeker in Europa. Vandaag werken de EU en de NAVO nauw samen via 74 voorstellen in 7 strategische domeinen: 1) hybride bedreigingen; 2) samenwerking op zee en tegen migratie; 3) cyberveiligheid en -defensie; 4) defensiecapaciteiten; 5) defensie-industrie en onderzoek; 6) oefeningen en 7) steun aan de opbouw van capaciteiten van oostelijke en zuidelijke partners. De ministers van Buitenlandse Zaken hebben hieraan nog contra-terrorisme, militaire mobiliteit en vrouwen/vrede/veiligheid (UNSCR 1325) toegevoegd.

Verder voeren de Bondgenoten een opendeurbeleid, waarbij landen die dit wensen en die aan bepaalde criteria voldoen, kunnen toetreden. Dit beleid is in 1952 gestart met de toetreding van Griekenland en Turkije; Montenegro is voorlopig de laatste in de rij (2017).

 
Ook ontwapening en non-proliferatie vormen een centrale bekommernis. België onderschrijft nadrukkelijk alle geloofwaardige en doelgerichte inspanningen met het oog op effectieve en evenwichtige ontwapening in de wereld, zowel op nucleair als op conventioneel gebied. Het Strategisch Concept van de NAVO bevestigt de Belgische visie en is hierover duidelijk: het bondgenootschap is vastbesloten om een veiliger wereld voor iedereen te bewerkstelligen en om de omstandigheden te creëren die een wereld zonder nucleaire wapens mogelijk maakt, terwijl het bondgenootschap ook aangeeft dat zolang nucleaire wapens bestaan, de NAVO een nucleaire alliantie zal blijven. België steunde actief de betekenisvolle nucleaire ontwapening van de Alliantie sinds het einde van de Koude Oorlog..

Children and Armed Conflict (UNSCR 1612). Sinds 2011 heeft ons land de leiding van een informele groep van bevriende landen, wat leidde tot een beter bewustzijn van de problematiek inzake Kinderen en Gewapende Conflicten in de structuren en procedures van de NAVO. In 2015, dankzij het aandringen van België, keurde de NAVO een beleid goed dat tegelijkertijd focust op steun van het mandaat van de UNO op het vlak van de noodzakelijke vorming van troepen die op het terrein geconfronteerd worden met ernstige schendingen tegen kinderen.

Women Peace & Security (WPS) (UNSCR 1325). Het bevorderen van vrouwen/vrede/veiligheid binnen de NAVO is een ander belangrijk Belgisch actiepunt. Ook deze initiatieven van de Alliantie genieten Belgische politieke en daadwerkelijke steun, wat zeer gewaardeerd wordt door de bondgenoten. WPS is fundamenteel voor het omzetten van de fundamentele waarden van de NAVO, met name individuele vrijheid, democratie, mensenrechten en onze verplichtingen volgens het Charter van de Verenigde Naties. Deze gemeenschappelijke waarden en internationale verplichtingen maken dat vrouwen slechts volledig kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven als hun rechten gerespecteerd worden. Er wordt gefocust op drie pijlers: integratie, inclusiviteit en integriteit.

België neemt de rol van het gastland van de (civiel-militaire) hoofdzetel van de NAVO in Brussel (Haren/Evere) en van het militair commando SHAPE in Mons ernstig en verleent de onderling afgesproken steun op een loyale manier.

De laatste stand van zaken in de verschillende NAVO-dossiers kan men lezen in het Communiqué van de laatste NAVO-topontmoeting van staatshoofden en regeringsleiders. Voor de top van Brussel (2018) volgt u deze link.