Cyberdiplomatie

 

De verder toenemende digitalisering van onze samenleving, nog in een stroomversnelling gekomen door de recente COVID-19-crisis, confronteert ons met belangrijke maatschappelijke, economische, maar ook geopolitieke vragen. Cyberspace is een realiteit geworden die ons buitenlands beleid en onze nationale belangen sterk beïnvloedt. Het beheer van cyberspace is dan ook van een technische aangelegenheid (communicatie tussen netwerken zonder grote rol voor staten) geëvolueerd naar een belangrijk geopolitiek discussiepunt. Hetzelfde gaat op voor verschillende nieuwe technologieën die hun intrede doen in onze samenleving. 5G, artificiële intelligentie, quantum computing, blockchain en andere hebben een belangrijke potentiële impact op de wereldwijde machtsverhouding en economie. Analyses en meningen verschillen wereldwijd over de juiste aanpak van tech-giganten, de regulering van de enorme digitale markt, de relatie tussen burger en staat, de (de)militarisering van cyberspace of de bescherming van mensenrechten. Landen hebben echter geen andere keuze dan hier de internationale dialoog rond aan te gaan en samenwerking te zoeken: cyberspace is immers per definitie grensoverschrijdend. Een (pro)actieve aanpak is noodzakelijk om onze waarden en belangen te verdedigen in een nieuwe en steeds evoluerende context. De diplomatie heeft dan ook een belangrijke rol te spelen in tal van organisaties en fora.

 
1. De Europese Unie

Ons land is nauw betrokken bij de discussies over de digitale toekomst van de Europese Unie (https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/content/european-digital-strategy). Het belang hiervan voor onze welvaart en positie in de wereld kan moeilijk overschat worden. In dit kader worden nieuwe initiatieven aangekondigd rond 5G, de veiligheid van onze netwerkinfrastructuur, artificiële intelligentie en meer.

In het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid heeft de EU de afgelopen jaren een diplomatieke toolbox uitgewerkt die een slagkrachtig antwoord moet toelaten op (mogelijke) aanvallen. Door gebruik te maken van de diplomatieke en economische instrumenten die de EU heeft trachten we aanvallen door staten te ontraden en te bestraffen, maar ook de krijtlijnen uit te zetten over wat aanvaardbaar gedrag is in cyberspace. 

 
2. Verenigde Naties

In de VN lopen momenteel complexe onderhandelingen rond het verantwoordelijk gedrag van staten in cyberspace. Waar verschillende landen van mening zijn dat een nieuw internationaal verdrag noodzakelijk is hiervoor, gelooft ons land met de EU en anderen dat we ons in de eerste plaats moeten focussen op de implementatie van wat we reeds overeengekomen zijn. Dit betekent de grootste toegevoegde waarde op korte termijn voor onze veiligheid en welvaart en zal ons toelaten om beter te identificeren waar de eventuele tekortkomingen zich bevinden.

https://www.un.org/disarmament/open-ended-working-group/

 
3. NAVO

In NAVO is cyberspace sinds 2016 erkend als een formele arena net als land, zee en lucht. Cyber wordt steeds belangrijker, zowel op tactisch vlak tijdens missies als op strategisch niveau.

https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_78170.htm

 
4. OVSE

De focus in de OVSE ligt op de uitwerking van vertrouwenswekkende maatregelen tussen landen in dit nieuwe domein. België neemt hieraan actief deel.

https://www.osce.org/secretariat/cyber-ict-security

 
5. Nieuwe en alternatieve fora

Cyberspace stelt door haar natuur de gevestigde multilaterale fora voor belangrijke vragen. Hoe kunnen bijvoorbeeld niet-statelijke actoren best betrokken worden? Zij hebben immers een centrale rol te spelen in het beheer van cyberspace en de ontwikkeling van nieuwe technologieën. Het mag dan ook niet verbazen dat er tal van nieuwe initiatieven gelanceerd worden die telkens geëvalueerd moeten worden op hun meerwaarde, maar wel erg belangrijk zijn in de vormgeving van het internationale debat.