NAVO

 
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO)

België is een stichtend lid van het Atlantische Bondgenootschap, dat het licht zag toen op 4 april 1949 het Noord-Atlantisch Verdrag in Washington werd ondertekend. Het Belgisch lidmaatschap past in de politieke keuze om veiligheid en defensie van ons land te verzekeren in een multilateraal kader waarbij de NAVO de hoeksteen vormt voor de verdediging van het grondgebied. In 2019 vierde NAVO zijn zeventigjarig bestaan met een bijeenkomst van de Ministers van Buitenlandse Zaken in Washington en van de staats- en regeringsleiders in Londen. NAVO is hiermee een van de langstlopende bondgenootschappen in de geschiedenis.

In de huidige Europese veiligheidsarchitectuur bestaat geen alternatief dat de doelstelling van verdediging van ons land kan verzekeren. België hecht veel belang aan het collectieve en defensieve karakter van het Bondgenootschap, zoals vastgelegd in Artikel 5 van het Verdrag van Washington. De Alliantie is vandaag de garantie van de verdediging van gedeelde waarden en principes waarop onze samenleving gebouwd is.

In de schoot van de NAVO zijn trans-Atlantische samenwerking en overleg rond veiligheid en defensie tussen de Europese bondgenoten, de Verenigde Staten en Canada essentieel. België stelt zich binnen de NAVO op als een solidaire en geloofwaardige partner en pleit er ook voor dat de Alliantie gepast blijft inspelen op nieuwe uitdagingen en bedreigingen.

Volgens het Strategisch Concept (Lissabon, 2010) heeft de Alliantie 3 kerntaken (zie http://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_68580.htm):

  1. afschrikking en collectieve verdediging
  2. crisis management
  3. samenwerking op het vlak van veiligheid (cooperative security)

De kerntaken van de Alliantie hebben elk hun belang. Meer informatie omtrent de structuur, en de werking van de NAVO kan gevonden worden op de officiële website https://www.nato.int/

De Europese veiligheidsomgeving evolueerde de afgelopen jaren negatief. In het oosten ziet men de opkomst van een assertief Rusland en in het zuiden is er toegenomen terrorisme en instabiliteit. Deze ontwikkelingen zijn verontrustend en onderstrepen het belang van lidmaatschap van de verdedigingsorganisatie voor onze veiligheid.

 
In wat volgt kan u een bespreking vinden van de reeds vermelde drie kerntaken van NAVO:

 
1. Afschrikking en collectieve verdediging

Sinds 2014 is afschrikking en collectieve verdediging opnieuw de belangrijkste kerntaak van NAVO. De illegale annexatie van de Krim (2014) en inmenging in de Donbas door Rusland destabiliseren het oosten. Met deze acties schendt Rusland de centrale pijlers van de Europese veiligheidsarchitectuur zoals de Slotakte van Helsinki (1975) en het Charter van Parijs (1990). Daaraan voegen zich de hybride acties van Rusland door middel van onder meer cyberaanvallen, acties van de inlichtingendiensten of de inmenging in nationale verkiezingen. Russische investeringen in militaire capaciteiten, herhaaldelijke en grootschalige onaangekondigde oefeningen, de agressieve nucleaire retoriek en de verlaging van de nucleaire drempel blijven onrustwekkend. Ook verontrustend is dat Rusland niet langer het akkoord inzake Intermediate nuclear forces (INF) naleeft door de installatie van rakettentypes die de maximale toegestane reikwijdte overschrijden.

Het toegenomen belang van de eerste kerntaak uit zich in Enhanced Forward Presence en de taak van enhanced Air Policing in het luchtruim van de Baltische Staten waaraan België regelmatig deelneemt. Een andere manifestatie ervan zijn de genomen engagementen inzake defensie-uitgaven (Wales, 2014) en nationale weerbaarheid (Warschau, 2016). De lidstaten dienen, in uitvoering van hun engagement van de Wales-top, hun defensie-uitgaven tegen 2024 in de richting van 2% te laten toenemen en tegemoet komen aan de collectieve behoefte voor meer capaciteitsinvesteringen. België pleit binnen NAVO voor een evenwichtige benadering van de lastenverdeling, waarbij ook gekeken wordt naar concrete bijdragen op het terrein.

  
2. Crisis Management

De toename van het aantal operaties en missies buiten het eigen grondgebied kadert in de tweede kerntaak van crisismanagement. Doorgaans vallen deze operaties en missies onder een mandaat van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, wat de voorkeur geniet van ons land. De Alliantie kan hetzij als eerste speler optreden, hetzij bijdragen aan de bredere inspanningen van de internationale gemeenschap.

De huidige operaties en missies van de NAVO zijn de Resolute Support Mission in Afghanistan, KFOR in Kosovo, de NAVO Training Missie in Irak en de activiteiten in de Egeïsche Zee tegen irreguliere migratie (meer info hierover kan gevonden worden op de website van NAVO: https://www.nato.int/cps/en/natohq/68147.htm#crisis).

De Counter Hybrid Support Teams, die de staatshoofden en regeringsleiders oprichtten (2018) moeten getroffen bondgenoten ad hoc kunnen bijstaan bij een hybride crisis. De eerste verantwoordelijkheid bij hybride situaties blijft bij de individuele soevereine Staten liggen, al is het niet uitgesloten dat artikel V van het Verdrag van Washington wordt ingeroepen bij een hybride aanval.

Ons land ijverde de afgelopen jaren voor een betere uitwisseling van informatie in het kader van terrorisme, waaronder de uitwisseling van biometrische gegevens en best practices. Hiermee komt NAVO tegemoet aan de wens van staats- en regeringsleiders om meer actief te zijn op het vlak van terrorismebestrijding daar waar het een toegevoegde waarde kan bieden.

 
3. Samenwerking op het vlak van veiligheid  (“cooperative security”)

De NAVO werkt samen in verschillende formaten met meer dan 40 partnerlanden, waaronder het Euro-Atlantisch Partnerschap, de NAVO Rusland Raad, de NAVO Oekraïne Commissie, de NAVO Georgië Commissie, de Mediterrane Dialoog en het Istanbul Cooperation Initiative. Verder werkt de Alliantie samen met partners van elders in de wereld (Partners around the Globe).

De bedoeling van de samenwerking is de eigen veiligheid en defensie te verbeteren door dialoog en samenwerking, alsook meer transparantie, meer wederzijds begrip en meer veiligheid te genereren.

Wat de relatie met Rusland aangaat, blijft België (in de geest van de Harmel-doctrine, 1967) de tweeledige benadering onderschrijven, namelijk een geloofwaardige militaire afschrikking in combinatie met een politieke dialoog die kan leiden tot detente.

Met het initiatief inzake Defence and security related Capacity Building (DCB) wil de NAVO de capaciteit en de weerbaarheid van bepaalde partners verhogen door de samenwerking nog beter af te stemmen op hun specifieke behoeften. In deze projectie van stabiliteit naar partnerlanden steunt België actief Irak, Jordanië en Tunesië. Ook met Georgië werkte België samen in het kader van DCB.

 
Hieronder kan u een korte bespreking van actuele thema’s op de NAVO-agenda vinden:

 
De EU is een strategische partner van de NAVO
. Een naadloze en transparante wederzijds versterkende samenwerking tussen de NAVO en EU is een prioriteit voor België. Ten aanzien van de NAVO is de EU in het veiligheids- en defensiedomein een complementaire speler, waarbij de EU de ambitie heeft om zelf meer verantwoordelijkheid te nemen bij het oplossen van bepaalde crisissen, zeker in de periferie van Europa. Vandaag houden de EU en de NAVO een regelmatige politieke dialoog en werken beide organisaties samen op 7 strategische domeinen: 1) hybride bedreigingen; 2) operaties; 3) cyberveiligheid en -defensie; 4) defensiecapaciteiten; 5) defensie-industrie en onderzoek; 6) oefeningen en 7) steun aan de opbouw van capaciteiten van oostelijke en zuidelijke partners. De ministers van Buitenlandse Zaken hebben hieraan nog contra-terrorisme, militaire mobiliteit en vrouwen/vrede/veiligheid (UNSCR 1325) toegevoegd.

Verder voeren de Bondgenoten een opendeurbeleid, waarbij landen die dit wensen en die aan bepaalde criteria voldoen, kunnen toetreden. Dit beleid is in 1952 gestart met de toetreding van Griekenland en Turkije; Noord-Macedonië is voorlopig de laatste in de rij (2020) waarmee NAVO nu 30 leden telt.

Ook ontwapening en non-proliferatie vormen een centrale bekommernis. België onderschrijft nadrukkelijk alle geloofwaardige en doelgerichte inspanningen met het oog op effectieve, wederzijdse en verifieerbare ontwapening in de wereld, zowel op nucleair als op conventioneel gebied. Het Strategisch Concept van de NAVO bevestigt de betrachting om de omstandigheden te creëren die een wereld zonder nucleaire wapens mogelijk maakt, terwijl het bondgenootschap ook aangeeft dat zolang nucleaire wapens bestaan, de NAVO een nucleaire alliantie zal blijven. België steunt actief de bestaande overeenkomsten inzake conventionele en nucleaire wapenbeheersing en stelt zich constructief op met betrekking tot mogelijke toekomstige instrumenten.

Children and Armed Conflict (UNSCR 1612). Sinds 2011 heeft ons land de leiding van een informele groep van bevriende landen, wat leidde tot een beter bewustzijn van de problematiek inzake Kinderen en Gewapende Conflicten in de structuren en procedures van de NAVO. In 2015, dankzij het aandringen van België, keurde de NAVO een beleid goed dat  focust op steun aan het mandaat van de VN op het vlak van de noodzakelijke vorming van troepen die op het terrein geconfronteerd worden met ernstige schendingen tegen kinderen.

Women Peace & Security (WPS) (UNSCR 1325). Het bevorderen van vrouwen/vrede/veiligheid binnen de NAVO is een ander belangrijk Belgisch actiepunt. Ook deze initiatieven van de Alliantie genieten Belgische politieke en daadwerkelijke steun, wat zeer gewaardeerd wordt door de bondgenoten. WPS is essentieel voor het omzetten van de fundamentele waarden van de NAVO, met name individuele vrijheid, democratie, mensenrechten en onze verplichtingen volgens het Charter van de Verenigde Naties. Deze gemeenschappelijke waarden en internationale verplichtingen maken dat vrouwen slechts volledig kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven als hun rechten gerespecteerd worden. Er wordt gefocust op drie pijlers: integratie, inclusiviteit en integriteit.

België neemt de rol van het gastland van de (civiel-militaire) hoofdzetel van de NAVO in Brussel (Haren/Evere) en van het militair commando SHAPE in Mons ernstig en verleent de onderling afgesproken steun op een loyale manier.

De laatste stand van zaken in de verschillende NAVO-dossiers kan men lezen in het Communiqué van de laatste NAVO-topontmoeting van staatshoofden en regeringsleiders die plaatsvond in Brussel in 2018. Hiervoor kan u deze link volgen: https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_156624.htm?selectedLocale=en