Latijns-Amerika en de Caraïben

 
Partnerschap en samenwerking

Door de eeuwen heen is tussen Europa en Latijns-Amerika en de Caraïben een affiniteit gegroeid die de geografische afstand heeft overbrugd. Het zijn vooral gemeenschappelijke sociaal-culturele en humanistische waarden die ons binden en een vruchtbare bodem vormen voor partnerschap en samenwerking. Maatschappelijke veranderingen, geopolitieke ontwikkelingen en de globalisering zetten Europa en Latijns-Amerika en de Caraïben er toe aan om de banden aan te halen en mondiale uitdagingen samen aan te pakken. In een wereld waar de Verenigde Staten zich meer en meer op zichzelf terugplooien en China zijn aanwezigheid en invloed intensiveert, zijn Europa en Latijns-Amerika en de Caraïben op elkaar aangewezen voor het verdedigen van het multilateralisme en van onze gemeenschappelijke belangen. Er is samenwerkingspotentieel in toekomstgerichte domeinen als digitalisering, wetenschap, technologie en innovatie, standaardisering  en aanpak van de klimaatverandering. Dat laatste thema ligt de Caraïbische staten zeer nauw aan het hart. Daarnaast vormen ook nauwere people-to-people netwerken een gelegenheid om een solide brug te slaan tussen de twee continenten. Tot slot biedt de regio ook heel wat mogelijkheden op economisch en commercieel vlak. Hij is rijk aan grondstoffen en er is een economisch groeipotentieel. Met verschillende van deze landen en blokken heeft de Europese Unie (EU) de voorbije jaren samenwerkings- en handels- en investeringsakkoorden afgesloten.

 
Recente ontwikkelingen en perspectieven

2019 was een bewogen jaar voor Latijns-Amerika en de Caraïben. In verschillende landen brachten verkiezingen een nieuwe president aan de macht. In een aantal gevallen zal deze machtswissel allicht leiden tot een nieuw beleid waarvan de reikwijdte en impact op dit ogenblik nog niet helemaal duidelijk zijn. Andere landen werden geconfronteerd met massabetogingen en onlusten. Vooral in de laatste maanden van 2019 volgden de crisissen elkaar in sneltempo op. Ofschoon men de verschillen tussen de landen van het continent niet uit het oog mag verliezen, zijn er ook een aantal gemeenschappelijke uitdagingen die een ideale voedingsbodem vormen voor diepe ontevredenheid: de enorme sociale ongelijkheid; de groei van een middenklasse waarvan een aanzienlijk deel net boven de armoedegrens leeft maar die wel uitgesproken politieke, sociale en economische aspiraties heeft; gebruik van sociale media hetgeen het verwachtingspatroon van de burger beïnvloedt en ook het op de been brengen van manifestaties vergemakkelijkt; wijdverspreide corruptie; geweld; aanwezigheid van drugsnetwerken; een onvoldoende gediversifieerde economie enz.

Het is op dit moment koffiedik kijken of Latijns-Amerika en de Caraïben opnieuw een jaar van onlusten tegemoet gaan. In het meest optimistische scenario zullen de overheden van de betrokken landen lessen trekken uit de gebeurtenissen van 2019 en zullen zij zich inspannen om de polarisatie in de samenleving op een meer constructieve manier aan te pakken. Mogelijk zal het landen er ook toe aanzetten om werk te maken van reële regionale integratie en samenwerking om aan sommige problemen samen het hoofd te bieden.

De vooruitzichten lijken echter minder rooskleurig. Landen als Venezuela of Cuba zijn meer dan ooit uitgegroeid tot pionnen in het geopolitieke schaakspel tussen de VS, Rusland en China. In sommige andere landen zitten leiders in het zadel die zich vastklampen aan de macht en die er niet voor terugdeinzen om met dat doel ‘s lands wetten naar hun hand te zetten en elke vorm van protest met geweld in de kiem te smoren. Nog elders wordt na 50 jaar van intern gewapend conflict met vallen en opstaan getracht om het land op een nieuwe leest te schoeien. Sommige landen kampen met zware economische moeilijkheden en klimmen maar moeizaam uit het dal. Het lijdt ten slotte geen twijfel dat de impact van de COVID-19-crisis op de Latijns-Amerikaanse en Caraïbische economieën net als elders in de wereld zeer zwaar zal zijn.

 
Bilaterale betrekkingen België

Het Belgische postennetwerk in Latijns-Amerika en de Caraïben omvat op dit ogenblik acht ambassades (Bogota, Brasilia, Buenos Aires, Havana, Kingston, Lima, Panama, Santiago) en twee consulaten-generaal (Rio de Janeiro, Sao Paulo). Sommige ambassades hebben meerdere landen in hun jurisdictie.

Ook de Gemeenschappen en Gewesten zijn in verscheidene landen aanwezig.

De invoer van goederen uit Latijns-Amerika en de Caraïben bedroeg  5.882 miljoen euro in 2019 of 1,5% van de totale Belgische invoer. De uitvoer naar Latijns-Amerika en de Caraïben bedroeg 5.565 miljoen euro in 2019 of 1,4% van de totale Belgische uitvoer (Bron: Agentschap Buitenlandse Handel).

De bilaterale betrekkingen met de landen van Latijns-Amerika en de Caraïben zijn globaal genomen uitstekend. Net als België zijn de meeste landen in de regio voorstander van multilaterale en regionale samenwerking. Vele onder hen verdedigen dezelfde fundamentele waarden, zoals het respect voor de democratie en de mensenrechten, de gendergelijkheid, het bevorderen van de eerlijke vrijhandel  en  de strijd tegen de klimaatverandering. Sommige landen eerbiedigen de rechtstaat echter niet en treden de democratie met de voeten. Deze landen maken zich schuldig aan flagrante en herhaalde schendingen van de fundamentele rechten van de bevolking en beknotting van hun burger- en politieke rechten. Om de druk op deze regimes aan te houden, kaart België de situatie in deze landen geregeld aan in de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties en sluit ons land zich aan bij de andere lidstaten van de EU om over te gaan tot gerichte beperkende maatregelen (verbod van toegang tot het grondgebied van de EU en bevriezing van de tegoeden), waarbij de bevolking wordt gespaard. Als niet-permanent lid van de VN-Veiligheidsraad neemt België actief deel aan de debatten over landen die op de internationale agenda staan.

De betrekkingen tussen België en de landen van Latijns-Amerika en de Caraïben zijn veelzijdig en ontwikkelen zich op verschillende niveaus (multilateraal, federaal, regionaal, communautair, provinciaal, gemeentelijk), overeenkomstig eenieders bevoegdheden. Naast de klassieke economische, commerciële en politieke relaties bestaan er ook verscheidene andere vormen van samenwerking, zoals academische, wetenschappelijke en culturele samenwerking, politiesamenwerking,  samenwerking tussen havens en douanediensten, in het domein van de logistiek, op het gebied van veiligheid en defensie of op het vlak van cinematografische en audiovisuele producties.

Ons land onderhoudt tot slot ook zeer goede contacten met niet-gouvernementele actoren zoals ngo’s die werken rond thema’s als armoedebestrijding, capaciteitsopbouw, beleidsondersteuning, goed bestuur, enz. en met universiteiten, onder andere op het vlak van wetenschappelijk onderzoek en technologische innovatie, life sciences, lucht- en ruimtevaart en milieu.