25 jaar resolutie 1325: vrouwen zijn onmisbaar voor duurzame vrede

Op 21 mei 2025 co-organiseerde onze FOD een conferentie naar aanleiding van 25 jaar VN-resolutie 1325 over Women, Peace and Security (WPS). Wat betekent deze resolutie precies? En waarom is de WPS-agenda relevanter dan ooit?

25 jaar geleden – op 31 oktober 2000 – nam de VN-Veiligheidsraad resolutie 1325 aan omtrent Vrouwen, Vrede en Veiligheid. Waarom daar een aparte resolutie aan wijden? Omdat gewapende conflicten een andere impact hebben op vrouwen dan op mannen. Terwijl mannen vaker de wapens opnemen, hebben vrouwen meer te kampen met de onrechtstreekse effecten van de moeilijke en gevaarlijke omstandigheden. En het seksueel en gendergerelateerd geweld dat dikwijls met conflicten gepaard gaat, treft eveneens veelal vrouwen.
 

WPS-agenda

Bovendien voelen vrouwen en meisjes veel langer het effect van een conflict, ook als het al afgelopen is. Ze worden immers weinig betrokken bij vredesonderhandelingen en de wederopbouw. Daardoor komen de specifieke noden en perspectieven van vrouwen er nauwelijks aan bod.

Het valt trouwens op dat er betere en duurzamere oplossingen voor vrede en veiligheid uit de bus komen als vrouwen aan de besluitvorming deelnemen. Onder meer omdat vrouwen (1) dikwijls verschillende perspectieven brengen op wat vrede en veiligheid betekenen en hoe deze gerealiseerd kunnen worden, (2) ze vaker vertrouwen en dialoog kunnen opbouwen tussen verschillende partijen en (3) ze meer oog hebben voor bredere coalities. Kortom, om tot echte vrede te komen, moeten vrouwen – uiteindelijk de helft van de bevolking – op gelijke voet deelnemen aan de besluitvorming.

Resolutie 1325 biedt daar een antwoord op. Ze stelt de gelijke deelname van vrouwen aan besluitvorming inzake vrede en veiligheid centraal, en zet in op gender mainstreaming in alle initiatieven van vrede en veiligheid, de preventie van conflicten en de aanpak van geweld tegen vrouwen en meisjes. Gender mainstreaming houdt in dat alle fazen van een beleidsactie – uitwerking, uitvoering, evaluatie… – rekening houden met de implicaties voor de verschillende genders.

Na resolutie 1325 volgden nog meerdere andere resoluties die de thematiek meer in detail uitwerken. Dat geheel aan resoluties vormt samen de ‘WPS-agenda’ (Women, Peace and Security).
 

Speciale Vertegenwoordiger

De bijkomende resoluties gaan bijvoorbeeld dieper in op seksueel geweld. Resolutie 1888 uit 2009 vroeg de aanstelling van een ‘Speciale Vertegenwoordiger van de Secretaris-Generaal’ – meestal SRSG genoemd – inzake seksueel geweld in conflict. Deze SRSG staat lidstaten bij in de preventie en aanpak van conflictgerelateerd seksueel geweld, en volgt de trends en nieuwe incidenten op van seksueel geweld in gewapende conflicten en rapporteert die aan de Veiligheidsraad. Dat betekende absoluut een belangrijke stap voorwaarts.

Voor alle duidelijkheid: de WPS-agenda draait niet alleen rond conflictsituaties sensu stricto, maar is ook toepasbaar op veiligheidsvraagstukken zoals terrorisme, ontwapening, de coronapandemie en de klimaatcrisis. Ook fenomenen als desinformatie en foreign information manipulations and interference (FIMI) vallen er onder.
 

Nationaal Actieplan

Voortvloeiend uit resolutie 1325 werden de VN-lidstaten opgeroepen om een nationaal actieplan (NAP) op te stellen. België is ondertussen al aan zijn 4^de actieplan toe dat loopt van 2022 tot 2026. Onze FOD co-coördineert de uitvoering ervan, in nauwe samenwerking met het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM), Defensie, de FOD Justitie en de FOD Binnenlandse Zaken. Elk jaar stellen we een rapport voor aan het parlement over de uitvoering ervan.

Vanzelfsprekend omvat ons NAP een intern-Belgisch luik, maar het grootste deel van de actiepunten komt toch toe aan het Belgisch buitenlands beleid en ontwikkelingssamenwerking. Zo maakt de WPS-agenda deel uit van onze relaties met de partnerlanden van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking, de internationale organisaties waar België lid van is, de landen waar Belgische strijdkrachten actief zijn en de landen waarmee we bilaterale betrekkingen onderhouden.

De 4 focuslanden zijn Mali, Niger DR Congo en Burkina Faso. We beschikken er immers niet alleen over diplomatieke posten, maar ook Defensie en de Belgische Ontwikkelingssamenwerking zijn er actief.

Al onze ambassades en consulaten, maar ook onze collega’s op het hoofdkwartier, dienen erop toe te zien dat de doelstellingen van de WPS-agenda toegepast worden in hun werkdomein. Zo kunnen ze (1) bij de landen van hun ambtsgebied pleiten voor de ratificatie van verdragen rond vrouwenrechten, (2) stelselmatig lokale vrouwenorganisaties en vrouwelijke mensenrechtenverdedigers consulteren en (3) de WPS-agenda op de agenda plaatsen van internationale instellingen.
 

Vrouwelijke bemiddelaars

Onze FOD ondersteunt ook specifieke initiatieven. Eén van de begunstigden was FemWise-Africa – Network of African Women in Conflict Prevention and Mediation – dat in 2017 opgericht werd in de schoot van de Afrikaanse Unie. Doel: meer vrouwelijke bemiddelaars opleiden en engageren bij conflictpreventie en vredesinitiatieven in Afrika.

Maar opleiding is lang niet alles. Vaak hebben vrouwen al jarenlange ervaring in conflictbeheer, bemiddeling of andere zaken, maar botsen ze op structurele obstakels. Bijvoorbeeld een gebrek aan economische middelen, te weinig tijd om van huis weg te zijn, een te grote onveiligheid ten aanzien van vrouwen of zijn ze expliciet niet welkom aan de onderhandelingstafel. Onze steun aan het Women’s Peace & Humanitarian Fund beoogde precies om daaraan te verhelpen.

Een ander succesverhaal is de Belgische steun aan de SRSG Seksueel Geweld in Conflict, bijvoorbeeld om in Oekraïne de structuren rond conflictgerelateerd seksueel geweld te versterken. Doel: slachtoffers beter opvangen, een kader voor herstelrechten (reparations) uitwerken en daders berechten. De stevige politieke wil van de Oekraïense overheid heeft in grote mate bijgedragen aan het succes.

Verjaardag in mineur?

Op 31 oktober 2025 wordt de 25^ste verjaardag van de resolutie 1325 plechtig gevierd bij de VN in New York. Maar het wordt een verjaardag in mineur. We hebben zeker al een en ander bereikt, maar de ondervertegenwoordiging van vrouwen in vrede en veiligheid blijft schrijnend en conflictgerelateerd seksueel geweld is alomtegenwoordig. Bovendien zien we overal ter wereld anti-gender bewegingen opkomen die vrouwenrechten, de rechten van LGBTQI+ personen en gendergelijkheid in vraag stellen.

Ook de online veiligheid van vrouwen laat te wensen over en ze zijn disproportioneel het doelwit van FIMI: desinformatiecampagnes die bijvoorbeeld vrouwen opnieuw aan de haard willen en hen willen weren uit publieke fora. De WPS-agenda is duidelijk relevanter dan ooit!
 

Belgische aanbevelingen

Deze symbolische verjaardag dient dan ook aangegrepen te worden om de ambities drastisch aan te scherpen. Als voorbereiding op die viering heeft onze FOD – samen met het Poolse EU-voorzitterschap, de EU en UN Women – een conferentie over de WPS-agenda georganiseerd op 21 mei 2025. Niet minder dan 240 genodigden wisselden er van gedachten: ambassadeurs, diplomaten, academici en experten uit internationale organisaties.

Maar ook internationale en Belgische ngo’s en vrouwenrechtenorganisaties zoals de ngo-koepel 11.11.11 en Search for Common Ground dat oplossingen zoekt voor conflicten. Een aantal vrouwelijke mensenrechtenverdedigers – onder meer uit Afghanistan, DR Congo en Oekraïne – legden een getuigenis af met concrete aanbevelingen hoe we de WPS-agenda in de huidige context kunnen versterken. Ook Ilwad Elman – van de Somalische ngo Elman Peace die in 2022 de KBF Afrika Prijs kreeg – kwam aan het woord.

De deelnemers zochten antwoorden op de actuele uitdagingen rond Vrouwen, Vrede en Veiligheid zoals online desinformatie/FIMI, de impact van anti-genderbewegingen en het versterken van partnerschappen, maar bovenal het belang om de WPS-agenda in de huidige geopolitieke context centraal te houden. Uit alle geopperde ideeën destilleren we momenteel een reeks aanbevelingen die we zullen meenemen naar New York komende oktober.

Zo menen we dat gendergerelateerde desinformatie ernstiger moet genomen worden, met name als een wapen dat systematisch en wijdverspreid door staten wordt ingezet. We vinden het ook belangrijk om een tegennarratief te vinden voor de aanvallen op gendergelijkheid en de pogingen om de WPS-agenda als woke af te schilderen.
 

Wereldwijde impuls

De viering in New York moet vooral een nieuwe breed gedragen wereldwijde impuls geven aan de WPS-agenda. We hebben geen nood aan nieuwe resoluties en formuleringen, maar wel aan een onverdroten uitvoering van de genomen engagementen, ondanks de tegenwind. Sterke partnerschappen zijn daarvoor cruciaal.

Ook onze FOD doet al heel veel, maar kan de aandacht voor Vrouwen, Vrede en Veiligheid – en vrouwenrechten in het algemeen – nog beter inbedden en centraal stellen in al zijn beleidsdomeinen. Niet alleen omdat de helft van de wereldbevolking recht heeft op een menswaardig bestaan, maar ook omdat het direct bijdraagt tot duurzame oplossingen voor de problemen waar we allemaal mee te maken krijgen. Met deze conferentie gaven we alvast een mooie voorzet.