In dorpjes in de Andes kunnen bewoners voortaan rekenen op degelijke drinkwaterinfrastructuur

De tijd van een waterput boren en weer vertrekken, ligt al heel lang achter ons. Bij rurale gemeenschappen in het Mayo-Chinchipe rivierbekken hanteert Join For Water een holistische aanpak om toegang tot water echt duurzaam te maken. Van het betrekken van vrouwen en lokale overheden, over natuurbescherming en een productievere landbouw, tot een binationale waterschool, het zijn allemaal stukjes van de puzzel.

De watervoorziening in het Mayo-Chinchipe rivierbekken – een rivier die stroomt van Ecuador naar Peru – is op een totaal andere manier geregeld dan bij ons. Ze is er namelijk vaak gedecentraliseerd. De dorpjes zijn er immers zeer afgelegen. Denk aan kleine berggemeenschappen van pakweg 400 personen verspreid over 95 families, die op uren rijden van de enige grote weg wonen.
 

Waterzuiveringsstationnetje

Vandaar dat vele gemeenschappen hun eigen drinkwaterinfrastructuur hebben - inclusief waterzuiveringsstationnetje - dat afhangt van een opwellende bron hogerop. Die bron in de bergen wordt gedeeltelijk overwelfd met betonplaten en afgeleid naar beneden tot in het station. Daar wordt het water behandeld. Het stroomt door een filter en er wordt chloor aan toegediend. Vanaf dan is het drinkbaar en vloeit het tot bij de bewoners.

Zo’n dorp is dus zelfvoorzienend qua water, maar staat er vaak grotendeels alleen voor. Lokale overheden zijn doorgaans slechts beperkt betrokken. Daardoor ontbreken voor het onderhoud vaak zowel de middelen als de technische ondersteuning.

Voorts is het uiterst belangrijk dat de bron proper blijft. Wekelijks trekt er wel een medewerker van het zuiveringsstation de berg op om de bron te inspecteren en afgevallen bladeren te verwijderen, maar er zijn omstandigheden waar ze niet tegenop kunnen. Hevige regenval bijvoorbeeld, neergevallen rotsblokken of aardverschuivingen.
 

Chloortabletten

In het Mayo-Chinchipe rivierbekken vormt ook ontbossing een groot probleem. Dat gebeurt soms voor illegale mijnbouw, maar ook om extra land vrij te maken voor grazend vee. Die rondlopende koeien vervuilen de bron terwijl bomen belangrijk zijn voor een goede infiltratie van regenwater.

Kortom, de gemeenschappen in de grensregio van Peru en Ecuador worden geconfronteerd met het verdwijnen van bronzones, ontbossing en gebrekkige watervoorziening. Bij gebrek aan drinkwater hebben ze vaak geen andere keuze dan onbehandeld water uit de rivier te gebruiken en/of chloortabletten toe te voegen. Of ze moeten 2 uur ver stappen, het gebergte op, om water te halen aan een propere bron.

Omdat water niet stopt aan grenzen, bestaat er nochtans een formele overeenkomst tussen Peru en Ecuador om de 9 grensoverschrijdende rivierbekkens samen te beheren. Want wat stroomopwaarts in Ecuador plaatsvindt – ontbossing, vervuiling… –, heeft vanzelfsprekend zijn impact stroomafwaarts in Peru. Maar van die overeenkomst sijpelde weinig door tot op lokaal niveau.

Minga’s

Met de steun van onze FOD stelden Join For Water en haar partners een holistische aanpak voor om de watervoorziening en de bescherming van watervoorraden duurzaam te verbeteren in het Mayo-Chinchipe stroomgebied. Op die manier wilden ze de overeenkomst tussen Ecuador en Peru omzetten in de praktijk.

Vooreerst moesten ze de drinkwaterinfrastructuur herstellen. Maar gemeenschappen kunnen vaak geen geld inbrengen, enkel hun tijd en inzet. Daarom organiseerde de gemeenschap met ondersteuning van Protos Andes zogenaamde minga’s of werkdagen. Mannen en vrouwen trokken de berg op met zand, stenen en houten planken. Soms urenlang, in de regen en via steile bergpaden.

Reservoirs werden schoongemaakt en gerenoveerd, filters hersteld of vervangen, de leidingen geïnspecteerd… Ook de infiltratiezone rond de bron werd schoongemaakt en waar nodig hersteld. En dat alles onder de technische begeleiding van Protos Andes.

Ondertussen zijn al een 15-tal drinkwatersystemen hersteld van de in totaal 60 in het hele stroomgebied. Voor elk station werd een beheerscomité opgericht, met zowel vrouwen als mannen. Dat beschikt over de technische kennis voor het onderhoud en int tevens de geldelijke bijdragen door de gemeenschap.

Boslandbouw

Om duurzaamheid van de acties te helpen garanderen zet Join For Water samen met haar partners in op verschillende pistes. Ten eerste zijn opleidingen essentieel. Daarom worden binationale waterscholen georganiseerd die Peruvianen en Ecuadorianen samenbrengen. Er zijn opleidingen specifiek voor technici, lokale overheden, boeren en vrouwen. Daar leren beide nationaliteiten elkaars problemen kennen. Ook de aanpassing aan de klimaatverstoring – hevige regen naast langdurige droogte – komt aan bod.

Een bijkomend onmisbaar element bestaat uit het nauwer betrekken van de lokale overheden, min of meer te vergelijken met de provincies bij ons. En dat lukte heel aardig! Ze kregen opleidingen, er werden samen dingen in kaart gebracht en uiteindelijk betaalden ze zelfs een derde tot de helft van de kosten.

Verder was ook de samenwerking met boeren cruciaal om de druk op watervoorraden en ecosystemen te verminderen. Zo zochten de ngo’s met de veetelers naar efficiëntere praktijken om te voorkomen dat ze bomen moesten kappen om hun vee te laten grazen. Met de koffietelers dachten ze na over hoe ze hun landbouwsysteem konden aanpassen via boslandbouw (of agroforestry). Dat verbetert immers niet alleen de koffieteelt maar draagt ook bij aan natuurbescherming.

Ook in de toekomst moeten drinkwatersystemen en natuurbescherming gefinancierd kunnen worden. Vandaag bestaan daar al waterfondsen voor waar watermaatschappijen uit stedelijke gebieden een deel van hun opbrengst insteken om bronbescherming en waterinfrastructuur te financieren.

Daarnaast willen Join For Water en haar partners op termijn ook een grensoverschrijdend waterfonds oprichten. Via dat fonds kunnen bedrijven van Ecuador en Peru – en internationaal – investeren in natuurbehoud om waterbronnen te beschermen.

Al deze duurzaamheidsmechanismen worden onderbouwd via een ‘comité van vertegenwoordigers van het Mayo-Chinchipe rivierbekken’ waarin nationale en lokale overheden, waterbeheerders, gemeenschappen en boeren 2 keer per jaar samenkomen. Daarin stippelen ze hun visie uit voor het rivierbekken en maken ze afspraken over bijvoorbeeld het onderhoud van drinkwatersystemen en waterbronnen, de financiële bijdragen en natuurbescherming.
 

Cuidadoras

Een laatste cruciaal element was de aandacht voor de rol van vrouwen in waterbeheer. Zij zijn de eersten die met drinkwatertekort geconfronteerd worden, maar hun visie en leiderschap worden vaak onvoldoende erkend.

Daarom waren aparte opleidingen voor vrouwen in de binationale waterschool zo noodzakelijk. Ze leerden er naast technische zaken ook hun rechten kennen. Na afloop bleven de deelneemsters elkaar ontmoeten en werden ze zelfs ‘cuidadoras’: vrouwelijke bewakers van het stroomgebied van de Mayo-Chinchipe. En in de plaatselijke watercomités dienen er bij voorkeur 50% vrouwen te zitten.

Het moge duidelijk zijn, de tijd van een waterput boren en klaar is kees, ligt al heel lang achter ons. De garantie op drinkbaar water – dat zo levensnoodzakelijk element – vergt een doordachte aanpak die met talloze factoren rekening houdt.

Technische knowhow, inspraak van de gemeenschap, financiële middelen, erkenning van de rol en de kennis van vrouwen, inzicht in de impact van natuur en klimaatverstoring, betrokkenheid van lokale overheden, een voldoende productieve, milieuvriendelijke landbouw… noem maar op.

Wat 4 jaar geleden begon, hoopt Join For Water met steun van de FOD verder te zetten in de komende jaren. Peru en Ecuador erkenden de binationale aanpak al als innovatief en noodzakelijk voor de stabiliteit in de regio en in de strijd tegen de klimaatverstoring. Daarom zal de aanpak worden opgeschaald naar een breder stroomgebied richting Amazonerivier.