Enabel zet zich in voor duurzame en inclusieve mijnbouw in Afrika

Het Belgisch agentschap voor internationale samenwerking wil meewerken aan de ontwikkeling van een verantwoorde industrialisering via de mijnbouw, met oog voor waardig werk, lokale toegevoegde waarde en wederzijds voordelige partnerschappen. Niet alleen om de toevoer van kritieke grondstoffen in de EU te diversifiëren, maar ook om ervoor te zorgen dat de mijnbouwlanden zelf er maximaal voordeel uit halen.

Eerder meldden we al dat onze FOD een belangrijke rol speelt om de toegang tot kritische grondstoffen veilig te stellen, onder meer door diversificatie van de aanvoer. Daarmee beantwoorden we aan de Critical Raw Materials Act van de EU, en heel recent het RESourceEU Action Plan dat die toegang nog wil versnellen.

Om de toegang tot kritieke grondstoffen mogelijk te maken, beschikken we over een waaier aan instrumenten en partners. Een daarvan is Enabel dat al meerdere mijnbouwgerelateerde activiteiten op zijn conto kan schrijven.
 

Fiscale inkomsten uit mijnbouw

In DR Congo bijvoorbeeld staat Enabel het ministerie van Financiën bij om een routekaart 2025-2027 op te stellen voor het financieel beheer van de mijnbouw- en oliereserves. Artisanale mijnwerkers kregen er een opleiding over hun arbeidsrechten en veiligheid. Daarnaast ondersteunde Enabel de arbeidsinspectie en versterkte het de vakbonden.

In de Congolese regio Katanga stond het mee aan de wieg van opleidingscentra die technische opleidingen, stages en duale leerprogramma’s aanbieden gericht op de mijnbouwsector. Lokale overheden in Oeganda kregen steun om de fiscale inkomsten van royalty’s uit de mijnbouw te beheren.

En in Tanzania wil Enabel – binnen een Europees kader – verantwoorde investeringen in de mijnbouwsector aanmoedigen. De nadruk ligt er op het samenbrengen van lokale mijnbouwbedrijven, investeerders en Europese afnemers.

Milieu- en sociale problemen

Al die ervaring in de mijnbouw is vandaag de dag goud waard. De EU kan niet bogen op rijkelijk veel grondstoffen. En dat in een tijdsgewricht met grote noden: voor de groene en digitale transitie, voor defensie en ruimtevaart.

Afrika – waar Enabel vooral actief is – heeft op dat vlak enorm veel te bieden. Alleen kan je er niet omheen dat er tal van milieu- en sociale problemen verbonden zijn met de winning van en de handel in ertsen. En dan hebben we het nog niet over de bestuurlijke uitdagingen – financieel beheer… – waar mijnbouw mee gepaard gaat. Bovendien moet de handel in grondstoffen plaatsvinden binnen het kader van solide, transparante, wederzijds voordelige partnerschappen.
 

Duurzame mijnbouwclusters

Enabel kan zijn ervaring inzetten om duurzame en inclusieve mijnbouwclusters te helpen uitbouwen die als hefboom fungeren voor verantwoorde industrialisatie. Verantwoord in die zin dat de industrialisatie gepaard gaat met lokale toegevoegde waarde én de ESG-waarden respecteert:  Environment (zo milieuvriendelijk mogelijk), Social (geen kinderarbeid, waardige tewerkstelling met correcte arbeidsomstandigheden…) en Governance (degelijk bestuur, transparantie, inclusiviteit, correcte belastinginning).
 

Aanbevelingen

In een recente position paper identificeert Enabel een aantal actiegebieden waarin een agentschap voor internationale samenwerking een meerwaarde kan bieden voor de mijnbouw als motor van economische groei en duurzame ontwikkeling. Het agentschap onderscheidt 4 domeinen die daartoe kunnen bijdragen.

• Degelijk bestuur, regelgevend kader en transparantie
  
  Het exporterende land moet in staat zijn om meer inkomsten in te zamelen en ze beter te besteden (collect more, spend better). Enerzijds moeten belastingdiensten belastingontduiking kunnen bestrijden, handelsprijzen beter kunnen controleren en zo meer. Anderzijds laten betere ontwikkelingsplanning, budgettaire transparantie en dergelijke toe de inkomsten beter te besteden.
  
  Ook een sterker wettelijk kader kan helpen. Bijvoorbeeld om publiek-private partnerschappen op te zetten en overheidsopdrachten uit te schrijven. Een betere geologische kennis laat toe om de ondergrond goed in te schatten, makkelijker strategische grondstoffen te identificeren en zo duurzaam mogelijk te ontginnen.
   
• Het economisch weefsel structureren en de private sector ondersteunen
  
  Partnerlanden verdienen steun als ze mijnexploitatie- en lokale verwerkingsprojecten willen opstarten. Daarbij kunnen ook de mogelijkheden bekeken worden om goederen en diensten lokaal aan te leveren. Sowieso is het nodig om mijnbouwbedrijven die deelnemen aan projecten grondig door te lichten (due diligence of zorgplicht): milieuaspecten, goed beheer, kredietwaardigheid…
  
  Ambachtelijke en kleinschalige mijnbouw kan gesteund worden met het oog op hogere productiviteit, hogere inkomens van de mijnwerkers, betere arbeidsomstandigheden (veiligheid, gezondheid…) en zo meer.
   
• Duurzame ontwikkeling en sociale verantwoordelijkheid
  
  Dit luik omvat aspecten zoals de steun voor de sanering van mijnbouwlocaties – om ecosystemen te herstellen, de milieu-impact te verminderen… -, de versterking van de circulaire economie in de mijnbouw – met inbegrip van recycling van batterijen -, betere sociale bescherming van werknemers in de mijnbouw etc.
   
• Infrastructuur
  
  Een goed functionerende mijnbouw heeft ook nood aan transport- en energie-infrastructuur. Daarom mag ook de ontwikkeling van havens, wegen en spoorwegen – de zogenaamde corridors – niet uit het oog verloren worden, naast de uitbreiding van energieproductie- en distributienetwerken..

Met deze holistische benadering werpt Enabel zich op als een interessante partner om de Europese en Belgische aanvoer van kritieke grondstoffen veilig te stellen en te diversifiëren. Terzelfder tijd doet het agentschap er alles aan opdat ook de mijnbouwlanden zelf maximaal profiteren van de ontginningen.

In een volgend artikel gaan we in op andere instrumenten die de toegang tot kritieke grondstoffen kunnen helpen verzekeren.