Ook vrouwen staan hun mannetje in de Beninse ananassector

Tussen 2019 en 2023 onderging de waardeketen van ananas in Benin een stille maar grondige transformatie. Het Belgisch agentschap voor internationale samenwerking (Enabel) droeg bij tot een hogere productiviteit van de ananasteelt in Benin en een meer professionele verwerking van ananas. Ook vrouwen kregen hun plaats op alle niveaus van de keten.

Zeker in landen die nog sterk steunen op landbouw, kan het opkrikken ervan een enorme hefboom betekenen voor ontwikkeling. In Benin bijvoorbeeld haalt zo’n 70% van de bevolking er haar levensonderhoud uit.
 

Overlevingslandbouw

Maar een moeilijke toegang tot land, een gebrekkige structurering van de spelers en onvoldoende investeringen – zowel financieel als technologisch – zetten een zware rem op de sector. Daarom moeten de Beniners zich veelal tevreden stellen met louter overlevingslandbouw in plaats van te kunnen uitgroeien tot een echte landbouwondernemer.

België besloot in 2019 om sterk in te zetten op de ananasteelt. Het Belgisch agentschap voor internationale samenwerking Enabel voerde het project –Développement de l’entrepreneuriat dans les filières Agricoles of DEFIA – uit, samen met spelers uit de landbouwsector, lokale ngo’s en universiteiten en onderzoekscentra.
 

Productiegebieden

De ananasproductie concentreert zich in het departement ‘Atlantische Oceaan’, de ‘hoge productiezone’ met ongeveer 90% van de nationale productie. Daarnaast worden de departementen Plateau, Mono, Couffo en Zou beschouwd als ‘uitbreidingszone’. Zij hebben een zeer lage productie maar zijn wel geschikt voor de ananasteelt. De meeste ananasproducenten bewerken akkers van 0,5 tot 1 hectare.
 

Suikerbrood

De sappige vrucht biedt heel wat potentieel voor binnenlands gebruik én voor export en kan tot tal van vormen verwerkt worden. Denk aan sap, gedroogde reepjes, schijven voor conserven, poeder en zo meer. Een betere verwerking zorgt ook lokaal voor meerwaarde onder andere omdat het een betere bewaring mogelijk maakt.

Benin beschikt ook over bijzonder lekkere variëteiten zoals het ‘suikerbrood van Benin’ (pain de sucre) die de consument sterk apprecieert. Deze laatste wordt dan ook het meest gekweekt (75%), meer dan de variëteit ‘Cayenne lisse’ die specifiek geteeld wordt voor de export.

Momenteel neemt Benin de 4^de plaats in op de ranglijst van ananas producerende landen in Afrika, na Nigeria, Ghana en Angola. Zeker de EU is een veelbelovende afzetmarkt.
 

Drones

DEFIA focuste op diverse schakels van de waardeketen. Zo kregen producenten opleidingen in duurzame agro-ecologische praktijken, waterbeheer, herstel van de vruchtbaarheid van de bodem et cetera. Ze leerden ook beter omgaan met de marktwerking en hun ondernemersspirit werd aangemoedigd.

Ook geavanceerde technieken kwamen aan bod. Voortaan laten drones toe om vanuit de lucht de individuele behoeften van de ananasplanten aan water en voedingsstoffen te meten. Dat verloopt een pak vlotter dan wanneer je de planten op het land een voor een moet controleren.  

GLOBALG.A.P.-certificaat

Voorts investeerde het project niet alleen in kleine en middelgrote ondernemingen die instaan voor de verwerking en commercialisering van sap en gedroogde reepjes – al dan niet bio – maar ook in exporteurs van verse ananas.

Een aantal bedrijven haalden een GLOBALG.A.P.-certificaat (GAP = Good Agricultural Practice/Goede Landbouwpraktijk). Dankzij dat kwaliteitslabel krijgen ze toegang tot nichemarkten die meer geld opbrengen omdat ze beantwoorden aan internationale normen.

Geen identiteitskaart

Het project schonk veel aandacht aan vrouwen. Zij worden in Benin namelijk geconfronteerd met tal van obstakels. Zo beschikken velen niet eens over een identiteitskaart. Daardoor kunnen ze zich niet als eigenares van een stuk land laten registreren, kunnen ze geen microkrediet krijgen en kunnen ze zich niet vrij verplaatsen op zoek naar nieuwe markten voor hun producten.

Ze kunnen zelfs geen eenvoudige simkaart laten registreren voor hun smartphone. En dat is onmisbaar om bijvoorbeeld geld te transfereren of de marktprijzen of het weer op te volgen. Vaak zijn ze laag opgeleid, sommigen zijn zelfs analfabeet. Laat staan dat ze een gedetailleerde boekhouding bijhouden van hun diverse activiteiten.

Bovendien vraagt de traditie dat ze eerst hun echtgenoot helpen alvorens ze zich aan hun eigen landbouwexploitatie wijden. Dat beperkt natuurlijk de mogelijkheden om nieuwe bronnen van inkomsten voor hun gezin aan te boren.

Smartphone en sociale media

Toch spelen vrouwen een cruciale rol in de Beninse economie. Niet minder dan 70% van hen woont op het platteland. Daar voeren ze 50 à 80% van het landbouwwerk uit en leveren ze tot 44% van de noodzakelijke prestaties om hun gezinnen te voeden. Binnen de ananasteelt vertegenwoordigden vrouwen in 2019 zo’n 15% van de exploitaties, met een oppervlakte lager dan 0,5 hectare.

Om vrouwen beter te positioneren binnen de waardeketen van ananas, organiseerde DEFIA tal van activiteiten. Denk aan:

• Begeleiding om een identiteitskaart te bekomen.
• Een vorming om goed te leren omgaan met hun smartphone en sociale media om bijvoorbeeld hun product beter in de markt te zetten.
• Een opleiding om een digitaal boekhoudprogramma te gebruiken, een businessplan op te maken en een microkrediet aan te vragen.
• De mogelijkheid om subsidies te krijgen om stronken van oude ananasplanten te verwijderen, te ploegen, scheuten te leveren en te planten, en om biodegradeerbare afdekfilms te bekomen (wat verdamping tegenhoudt en waardoor ze nauwelijks nog moeten wieden).
• Pleidooi voor toegang tot land en het in contact brengen van vrouwen met eigenaars van land dat niet gebruikt wordt maar potentieel biedt voor ananasteelt.
• Steun om aangepaste apparatuur aan te schaffen.
• Coaching voor toegang tot de markt.

Het was ook essentieel om hun mannen te betrekken. Via vormingen leerden ze beter begrijpen dat hun vrouwen nood hebben aan zelfstandigheid. En dat werd sterk geapprecieerd. Sommigen gaven toe dat de coaching van hun vrouwen ook hun eigen productiviteit had verbeterd.
 

674 vrouwen

Het DEFIA-project mag met recht een succes genoemd worden. Het streefdoel om het inkomen van 6.000 landbouwondernemers te verhogen, werd gehaald. De ananasketen – met inbegrip van de verwerking – staat veel sterker, ook voor export binnen en buiten Afrika.

Daarnaast genoten 674 vrouwen vormingen om hun ondernemerschap en zelfstandigheid te ondersteunen. Dat komt neer op 77% van de vrouwelijke ananastelers in Benin. Voorts:

• Werden 399 hectare speciaal voor vrouwen aangeplant.
• Kwamen 364 hectare land beschikbaar voor 343 vrouwen.
• Verklaarden 433 vrouwen dat zij dankzij het project toegang kregen tot krediet en microfinanciering.
• Steeg het aandeel van vrouwen in de ananasproductie van 15% in 2019 tot 30% in 2023.
• Verklaarden 40% van de vrouwen dat zij meer autonomie verwierven om zelf te beslissen over hun leven en hun huishouden.

En daar houdt het niet mee op. Het project heeft een proces in gang gezet dat ook na 2023 vruchten blijft afwerpen voor een professionelere ananasketen, hogere inkomens en een steviger positie op de internationale ananasmarkt.