Staatsbezoek Chili: ideale bondgenoot voor uitdagende tijden

Het staatsbezoek aan Chili bezegelde een warme, intense en eeuwenoude vriendschap. In deze uitdagende tijden – waarin een groene energietransitie steeds urgenter wordt en de internationale orde afbrokkelt – kunnen België en Chili veel voor elkaar betekenen.

Maar liefst 12.000 km scheiden Brussel van Santiago de Chile, de hoofdstad van dat langgerekte Latijns-Amerikaanse land dat met zijn uiterste zuidpunt tot vlak bij Antarctica reikt. Toch stond het land al heel vroeg op de Belgische radar. Al in 1832 stelde het piepjonge België een consul aan in Valparaiso. Deze Chileense havenstad ontpopte zich immers tot een belangrijke aanlegplaats voor onze groeiende koopvaardijvloot. Overigens, in 1825 – nog onder Hollands bewind, precies 200 jaar geleden – stelde Koning Willem er ook al een consul aan, de Namenaar Jean-François Doursther.

Historische partner

Daarop volgde een lange geschiedenis van vrij hechte politieke, economische, culturele en wetenschappelijke banden. Zo investeerden tal van Belgische bedrijven in het Latijns-Amerikaanse land. Denk aan Engie-Tractebel, Sibeco, Puratos, Bekaert en, meer recent, Solvay en Fluxys. Met 6,2 miljard dollar is ons land er de 8^ste grootste internationale investeerder.

Maar ook Chileense bedrijven weten ons land te vinden. De meest opmerkelijke Chileense investeringen bij ons zijn lithiumreus SQM (Antwerpen) (zie kader) en molybdeenproducent Molymet-Molynor (Gent). Sigdo Koppers kocht het Luikse Magotteaux, actief in de mijnsector. Het werd een aankoop die beide landen veel voordelen opleverde zoals synergiën, mondiale expansie en innovatie.

België deed ook tientallen jaren aan ontwikkelingssamenwerking in Chili, wat overal in het land zijn sporen naliet. Duizenden Chileense studenten werkten en studeerden – en doen dat nog steeds – aan Belgische universiteiten. Een 50-tal Chileense instellingen werken samen met Belgische onderzoeksinstellingen en universiteiten, onder andere rond biotechnologie, astronomie (zie kader), waterbronnen, milieu, wiskundige modellering en Antarctica.

Frappant is voorts dat ons land zich heel solidair opstelde bij de brutale staatsgreep door generaal Augusto Pinochet in 1973. Onze ambassade in Santiago heeft toen 106 Chilenen opgevangen die op de vlucht waren voor de militaire junta. In België zelf werden zowat 5.000 Chilenen verwelkomd. Ter gelegenheid van de 50ste verjaardag van de staatsgreep liet onze ambassade een documentaire maken met getuigenissen van Chilenen die in 1973 in de Belgische residentie konden schuilen.

Beloftevolle alliantie

Ondanks de sterke band was het toch al 60 jaar geleden dat een Belgisch staatshoofd – toen Koning Boudewijn met Koningin Fabiola – een staatsbezoek bracht aan Chili, en zelfs aan Latijns-Amerika. Er gingen wel 3 prinselijke economische missies door – in 1991, 2002 en 2011 – maar een staatsbezoek heeft beduidend meer gewicht. Want dat is het hoogst mogelijke diplomatieke contact tussen 2 staatshoofden – en de beste manier om de banden tussen 2 landen te vieren en te versterken.

Ons land ging dan ook maar al te graag in op de uitnodiging van de huidige Chileense president Gabriel Boric. België en Chili kunnen immers enorm veel voor elkaar betekenen. Zo moet – in een context van schuivende machtsverhoudingen in de wereld – België – en de EU – op zoek naar nieuwe allianties.

Denk alleen al aan de energietransitie en de kritieke grondstoffen en groene energie die daarvoor nodig zijn. Chili beschikt over veel lithium – nodig voor batterijen – maar is ook de ideale plek om massaal goedkope waterstof aan te maken, dankzij de krachtige en stabiele wind in het zuiden en de uitzonderlijke zonneschijn in het noorden. Tegen 2030 wil het zelfs een van de grootste exporteurs van groene energiemoleculen worden.

België en Chili kunnen ook veel van elkaar leren. Ons model van samenwerking tussen overheid, bedrijfswereld en onderzoeksinstellingen bijvoorbeeld maakte van ons land een referentie in onder meer groene energie en digitalisering – en is een bron van inspiratie voor onze Latijns-Amerikaanse bondgenoot. Chili van zijn kant slaagde er dan weer in om snel oplossingen uit te werken zoals de uitrol van zonne-energie in het hele land door de start-up Solcor Chile.

Ten slotte delen beide landen veel principes en waarden zoals de verdediging van het multilateralisme en de internationale rechtsorde, de rechtsstaat, de democratie, gendergelijkheid, respect voor mensenrechten en de strijd tegen de klimaatverstoring. Dat gaat eigenlijk ook op voor vrijwel het hele Latijns-Amerikaanse continent.

Ancestrale roots

Kortom, het staatsbezoek wilde al die aspecten stevig in de verf zetten. Zoals steeds speelde de FOD Buitenlandse Zaken – het hoofdkwartier én de ambassade in Santiago – een centrale rol bij de voorbereiding van het bezoek en het vlotte verloop van de ontmoetingen.

De delegatie – onder meer ons vorstenpaar, vertegenwoordigers van de gewesten en gemeenschappen en een aantal ministers – sprak er met president Boric en enkele van zijn ministers. Er vonden tevens gesprekken plaats met de voorzitters van de Senaat en de Kamer van volksvertegenwoordigers. Onze minister van Buitenlandse Zaken Prévot ontmoette zijn Chileense homoloog Alberto van Klaveren.

Een staatsbezoek omvat altijd ook een belangrijk cultureel luik. In Chili uitten we respect voor de ancestrale wortels van de Chileense gemeenschap. Zo bracht onze vorstin een bezoek aan de inheemse Mapuche-gemeenschap. In Chili is nog 9% van de bevolking inheems, waarvan 80% Mapuche. De Mapuche leven vaak in armoedige omstandigheden.

Koningin Mathilde danste er mee rond een totempaal – een heilige boom die de verbinding tussen de aardse en spirituele wereld symboliseert – en speelde er ‘Palín’, een traditioneel Mapuche-spel, vergelijkbaar met hockey. Normaal wordt Palín alleen door mannen gespeeld, maar door een programmawijziging was onze vorstin aan zet. Ze ontmoette tevens Guido Flamey, een Belgische missionaris die in 1968 in Chili aankwam en de gemeenschap hielp.

Daarnaast bezocht de Koningin het museum voor Precolumbiaanse Kunst met ruim 3.000 objecten uit de cultuur van de Maya’s, Azteken, Inca’s en Mapuche. Wist je trouwens dat ons eigen Koninklijk Museum voor Kunst en Geschiedenis 200 voorwerpen van Chileense oorsprong in zijn collectie heeft? Onder andere de mummie Rascar Capac die bekend werd dankzij een album van Kuifje.

In alle opzichten uitzonderlijk

Er reisden ook 22 ceo’s en 10 academici mee, met soms aparte activiteiten. Ze hielden discussies met hun Chileense evenknieën over onder andere circulaire productie, groene waterstof, duurzame innovatie en duurzame verstedelijking.

Er werden ook 4 Memorandums of Understanding (MoU’s) ondertekend. Bijvoorbeeld tussen de Belgian Hydrogen Council – een samenwerkingsverband tussen industrie, beleidsmakers en onderzoekers – met zijn Chileense tegenhanger H2Chile. Fluxys ondertekende een MoU om infrastructuur te ontwikkelen voor waterstof, ammoniak en CO2. Denk aan opslag, transport en terminal. Dat moet de export van de groene moleculen vergemakkelijken. Voorts door Ecosteryl (medisch afvalbeheer) en Hinicio (waterstof).

Ook dit staatsbezoek slaagde erin om de banden stevig aan te halen en een warme, intense vriendschap te bezegelen. Koning Filip zelf vond het staatsbezoek “in alle opzichten uitzonderlijk”. Zowel een panne bij het vertrek vanuit België – 1 dag vertraging – en bij de terugkeer vanuit Chili – 2 dagen vertraging – konden het humeur niet bederven. “De Titanic is nog niet gezonken, we blijven aan boord”, zei Koning Filip. “We zijn allemaal samen, wat er ook gebeurt.”

Onze ambassade had dus tot op het laatste moment de handen vol. En die aandacht zal niet verslappen. Ze zal immers alle opportuniteiten die tijdens het bezoek naar boven kwamen, nauwgezet opvolgen. Doel: een zo groot mogelijke impact garanderen op lange termijn.