Van trauma tot heling: Israëlische en Palestijnse gezondheidswerkers erkennen het algemeen menselijke in elkaar

Op 3 juni 2025 organiseerde onze ambassade in Tel Aviv (Israël) een seminarie over traumaverwerking en verzoening. Het meest aangrijpende moment waren de getuigenissen van Israëlisch en Palestijns zorgpersoneel over hoe ze dagelijks samenwerken in het belang van alle patiënten, joods, moslim of christen. De medische sector heeft een groot potentieel om bruggen te bouwen.

Het bloedige conflict tussen Israëli’s en Palestijnen lijkt eindeloos en zonder uitweg. Toch mogen we ook hier de hoop niet verliezen. Want ook vandaag – te midden van vrijwel dagelijkse bombardementen – blijven mensen aan beide kanten van het conflict begaan met een vredevol samenleven.
 

Bruggen bouwen via medische zorg

Vooral in de gezondheidssector bestaan er diverse initiatieven waarbij Palestijnen en Israëli’s samenwerken en elke dag met elkaar omgaan, met wederzijds respect en waardigheid. Omdat het medische beroep gebouwd is op vertrouwen en open communicatie, lijkt het bij uitstek geschikt om bruggen te bouwen en vertrouwen te wekken tussen gemeenschappen in conflict.

De medische zorg zou daar veel meer voor ingezet moeten worden. Bovendien heeft ze potentieel om ook in andere situaties toegepast te worden en kan ze misschien mee de voorwaarden creëren voor een duurzame politieke oplossing.
 

Psychologische blokkade

Dat begreep ook Stefaan Thijs toen hij in juli 2024 – 10 maanden na de wreedaardige aanval door Hamas op 7 oktober 2023 – in Tel Aviv aankwam om er Belgisch ambassadeur te worden in een land in oorlog. Hij ontmoette verscheurde, getraumatiseerde Israëli’s terwijl er anderzijds dagelijks wrede beelden binnensijpelden van een vernield Gaza, van huilende kinderen en vrouwen, van uitgeputte ontheemde mensen in wanhoop.

Hij stelde vast dat beide kanten overrompeld waren door trauma. En dat trauma veroorzaakt een psychologische blokkade die geen empathie meer toelaat voor het lijden van de andere kant. Die diepe wonden moeten eerst geheeld worden vooraleer een persoon zich weer kan openstellen voor de andere kant.
 

Van trauma tot heling

Om zijn steentje bij te dragen tot die heling, besloot hij een seminarie te organiseren rond dat thema op 3 juni 2025. Inspiratie vond hij bij bestaande initiatieven in de gezondheidssector. Zo bleek Rozana – een vereniging die de samenwerking tussen Palestijnen en Israëli’s promoot binnen de gezondheidszorg – bereid om het event mee te organiseren. Ook het plaatselijke bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zette mee haar schouders onder het initiatief dat de naam meekreeg van From Trauma to Healing and Reconciliation (van trauma tot heling en verzoening).

Uiteindelijk daagden zo’n 150 mensen op: Israëlische vredesactivisten, gezondheidswerkers van beide kanten – de voornaamste Israëlische ziekenhuizen én een paar zorginstellingen van de Westelijke Jordaanoever waren vertegenwoordigd – en diplomaten.

Hoopvolle boodschap

Het werd een uiterst leerrijke namiddag waarin diverse sprekers hun licht lieten schijnen over traumaverwerking en verzoening. Zo bracht Avner Halperin – een Joodse Israëli van het Sheba Medical Center – de hoopvolle boodschap dat – ook in oorlogstijd – een aantal succesvolle programma’s rond verzoening bleven doorlopen.

Eén ervan zet Israëlische vrijwilligers in om Palestijnse zieken of gewonden van checkpoints in Gaza en de Westoever naar Israëlische hospitalen te voeren. Een ander brengt mobiele klinieken naar plaatsen in de Palestijnse Gebieden met beperkte toegang tot gezondheidszorg.

Blijkbaar blijven veel Palestijnen en Israëli’s open staan om met elkaar samen te werken rond gezondheidszorg. De strijd die alle gezondheidswerkers voeren tegen ziekte en dood, smeedt duidelijk banden over grenzen heen.
 

Ademhalingstechnieken

De Belgische dr. Katrien Hertog – directeur Traumabestrijding en Vredesopbouw bij IAHV – gaf een fascinerende online uiteenzetting over een methodologie die doeltreffend trauma, depressie en stress kan verlichten, zelfs in uiterst ingrijpende, uitzichtloze omstandigheden zoals in Gaza. De aanpak leidde bijvoorbeeld ook tot een opmerkelijke daling in geweld in Amerikaanse gevangenissen, deed de chefs van FARC – een gewelddadige guerrillagroep in Colombia – de principes van geweldloosheid van Gandhi omarmen en verzoende strijdende gemeenschappen in Ivoorkust.

Centraal staan een aantal ademhalingstechnieken die tot diepe relaxatie leiden. Gewoonlijk focust men zich bij vredesopbouw uitsluitend op uiterlijke zaken zoals bestuur, basisvoorzieningen, economie en mensenrechten, terwijl voor echt duurzame vrede ook de personen zelf geheeld moeten worden, luidde de boodschap.
 

Papieren waterlelies

Het meest aangrijpende moment waren ongetwijfeld de getuigenissen van Israëlisch en Palestijns verplegend personeel. Ze vertelden over hun ervaringen op de werkvloer waar ze dagelijks samenwerken in het belang van alle patiënten, of ze nu joods, moslim of christen zijn. Ze loofden ook de Rozana-initiatieven waarbij ze de kans kregen om samen ervaringen te delen om zo vooroordelen te ontkrachten en tot ware inzichten te komen. Het feit dat ze eenzelfde identiteit delen als zorgpersoneel maakt het veel makkelijker om op andere vlakken bruggen te bouwen en wederzijds vertrouwen te kweken.

Een bijzonder symbolisch moment was voorts een ritueel waarbij papieren waterlelies op het water van een vijver werden gelaten, in het volle bewustzijn van de tragiek die zich daar in de regio afspeelt. Op de kelkbladen van de lelies hadden de aanwezigen hun wensen  voor vrede neergeschreven.
 

Als menselijke wezens zijn we allen gelijk

Al bij al een geslaagd initiatief dat een zin- en impactvolle bijdrage heeft geleverd, als een klein stapje op weg naar verzoening. En voor een keer ook een diplomatieke oefening die zich niet richtte op politici, maar op de bevolking die dagelijks het conflict moet ondergaan. De aanwezigen apprecieerden sterk het initiatief wat ogenblikkelijk een sfeer van vertrouwen en een veilige haven creëerde. Een oefening die zeker voor herhaling vatbaar is!

Zoals ambassadeur Thijs het verwoordde in zijn inleiding: “Uiteindelijk zijn we allemaal menselijke wezens. En als menselijke wezens zijn we allen gelijk. Of je nu christen bent, jood, moslim of boeddhist… Of je bent Europeaan, Arabier, Afrikaan of Amerikaan… In onze essentie, in onze menselijke natuur, zijn we allemaal wezens met dezelfde dromen, met dezelfde verlangens en hoop, met dezelfde zorgen en pijn.” Het initiatief bracht een eerste aanzet tot het herkennen van dat algemeen menselijke in elkaar, doorheen alle verstarrende trauma’s heen.