VN-Algemene Vergadering: onmisbaar baken in onzekere tijden

Ondanks felle kritiek vanuit Amerikaanse hoek blijven de VN voor België een onmisbare instelling die meer dan ooit nodig is. Tijdens de Algemene Vergadering in september 2025 heeft België duidelijk zijn stem laten horen en talloze contacten gelegd. De veiligheid en de welvaart van ons land beginnen immers in het buitenland.

We hoorden dit jaar in de pers opvallend meer over de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (VN) in New York. En dat had allicht te maken met de verwachting dat een aantal westerse landen – waaronder Frankrijk, het VK en België – de Palestijnse staat zou erkennen, al dan niet met voorwaarden.

Verjaardag in mineur

Maar wellicht ook met de 80^ste verjaardag die de VN dit jaar vieren, bovendien een verjaardag in mineur. Een belangrijke kink in de kabel is de houding van de VS. Als grootste donor zet het land heel wat financiering stop en trok het zich terug uit onder andere de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en UNESCO, de VN-organisatie die historische sites als werelderfgoed erkent. En in zijn toespraak sprak de Amerikaanse president Trump zich schamper uit over de VN. Hij had het over een geld vretende en eerder nutteloze organisatie.

Pact voor de Toekomst

Nu is het geen geheim dat de VN met problemen te kampen hebben. Vorig jaar meldden we al dat de Algemene Vergadering een Pact voor de Toekomst had opgeleverd. Dat omvat een reeks actiepunten die de VN meer fit for purpose moeten maken: beter in staat om aan de huidige noden te beantwoorden.

Zo zouden de VN-veiligheidsraad en sommige andere VN-instellingen hervormd moeten worden opdat ze beter de huidige machtsverhoudingen in de wereld zouden weerspiegelen. Al een tijdje is een oefening bezig om de breed vertakte VN-boom – met tal van instellingen - doeltreffender te laten functioneren en overlap te vermijden.

Het Pact voor de Toekomst vond al navolging in de klimaattop in Bakoe en de financieringsconferentie in Sevilla. Begin november 2025 volgt er nog een cruciale wereldtop over sociale ontwikkeling in Qatar waarover we later zullen berichten.

Multilateralisme

Laat het duidelijk zijn, voor België en de EU blijven de VN essentieel. Als relatief klein land beseffen we als geen ander dat we nood hebben aan een wereldorde die gebaseerd is op regels en afspraken. Zonder de VN en het multilateralisme (= via internationaal overleg zoeken naar oplossingen voor mondiale uitdagingen) geldt het recht van de sterkste. En daar zijn landen als België het eerste slachtoffer van. Dialoog en samenwerking moeten voorrang krijgen op polarisatie en conflict.

We mogen gerust stellen dat vandaag de veiligheid en de welvaart van de Belgen en van ons land beginnen in het buitenland. En dan hebben we het nog niet over de talrijke uitdagingen die geen enkel land, hoe machtig en rijk ook, alleen kan aanpakken: de klimaatverstoring, gezondheid, voedselzekerheid…

Uiterst nuttig evenement

De Algemene Vergadering van de VN blijft bovendien een uiterst nuttig evenement. Misschien kennen we haar vooral als het moment waarop staatshoofden en regeringsleiders de wereld kort toespreken. Dat laat toe om de krachtlijnen van het buitenlandse beleid te ontdekken van al die landen en om nieuwe aanknopingspunten te vinden.

Toch is de AV veel meer dan dat. Alleen al het feit dat staatshoofden, regeringsleiders en ministers tijdens de High-Level Week op eenzelfde plek bijeenkomen, biedt een ongeziene kans tot uitwisselingen. Nergens anders kunnen politici op hoog niveau op zo’n korte tijd zo veel collega’s ontmoeten, ook van landen met wie ze niet op eenzelfde lijn zitten. Dat kan gaan van toevallige ontmoetingen tot vooraf geplande afspraken. Ook contacten met ceo’s van grote bedrijven, VN-agentschappen en de civiele samenleving zijn er mogelijk. Er gaan ook tal van kleinere toppen door. Al die contacten zijn des te belangijker in een wereld op losse schroeven waarin we op zoek moeten gaan naar nieuwe banden met betrouwbare partners.

En dan mogen we evenmin de talrijke side events uit het oog verliezen: evenementen over specifieke thema’s die landen in de marge van de Algemene Vergadering organiseren. Hoewel ze zich ‘in de marge’ afspelen, is het toch daar dat onze diplomatie zich ten volle kan ontplooien. Deze bijeenkomsten bieden landen immers een uniek platform om hun prioriteiten in de kijker te zetten, strategische partnerschappen te smeden en stemmen luider te laten klinken die anders misschien niet gehoord zouden worden.

Daarom organiseert ook ons land steeds enkele side events. Zo traden we dit jaar op als gastheer van een event op hoog niveau rond de bescherming van de volle zee (BBNJ) en waren we medevoorzitter van een oproep om Palestijnse kinderen te beschermen (zie kader).

Positieve balans

Vandaar dat ook dit jaar verschillende Belgische hoogwaardigheidsbekleders naar New York togen om ons land te vertegenwoordigen: premier Bart De Wever, minister van Buitenlandse Zaken, Europese Zaken en Internationale Samenwerking Maxime Prévot, minister van Justitie en Noordzee Annelies Verlinden én Koningin Mathilde in haar hoedanigheid van pleitbezorgster voor de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen van de VN (SDG’s). Voorts onze directrices--generaal Ontwikkelingssamenwerking en Multilaterale Zaken en een paar andere collega-topambtenaren, allen met een uiterst druk programma.

Na afloop oogt de balans positief voor ons land. België heeft duidelijk zijn stem laten horen over uiteenlopende, brandend actuele thema’s als de Palestijnse kwestie, Oekraïne, vrouwenrechten, klimaatverstoring, de positie van het Internationaal Strafhof, de strijd tegen de georganiseerde misdaad, de bescherming van kinderen in gewapende conflicten en de verdediging van de biodiversiteit op volle zee.

Zoals minister Prévot het verwoordde: “We moeten verdedigers blijven van het internationaal recht en van dialoog, maar we mogen ons niet langer laten behandelen als een balletje in een flipperkast.” Die houding hebben we in New York zo veel mogelijk aangehouden.