VN-Mensenrechtenraad: wat gebeurde er tijdens de 58ste sessie?

België – via onze FOD – heeft als lid actief deelgenomen aan de 58^ste sessie van de VN-Mensenrechtenraad. Want in deze woelige tijden is het cruciaal om te blijven opkomen voor mensenrechten. We geven een blik achter de schermen.

Eind december 2022 meldden we dat België voor 3 jaar lid werd van de VN-Mensenrechtenraad: hét VN-orgaan dat waakt over de mensenrechten in de wereld, een hoeksteen van de VN. We legden er ook uit welke taken deze HRC – Human Rights Council – allemaal op zich neemt.

Prioriteit

Daarmee is België al voor de 3^de keer lid, en nu al ambiëren we om in 2031-2033 opnieuw lid te worden. Waarom? Omdat de bescherming en de bevordering van de mensenrechten een prioriteit is en blijft van het Belgisch buitenlands beleid.

Als lid kunnen we nu eenmaal meer zichtbaarheid en meer impact verwerven binnen de HRC, en dus op de toestand van de mensenrechten wereldwijd. Want als één van de 47 leden kunnen we mee stemmen voor aanname of verwerping van resoluties, als een consensus niet mogelijk blijkt. Dat belet overigens niet dat je ook als gewone lidstaat voluit je zeg kan doen, wat België ook altijd gedaan heeft.

Ons werk binnen de HRC heeft ook een gunstig effect op de leefsituatie bij ons. Zo zal een stabielere en vreedzamere wereld vanzelfsprekend ook in ons eigen belang zijn. Want dat is een wereld met meer welvaart en welzijn, minder migratie en zo meer.

Onze FOD

Maar wat doet België – via onze FOD – binnen de HRC? Om dat concreet te maken, blikken we terug op de 58^Ste sessie die doorging in Genève van 24 februari tot 4 april 2025. Onze permanente vertegenwoordiging beschikt daarvoor over 4 mensen naast de permanente vertegenwoordiger zelf. Gedurende 2 weken kregen zij versterking van een collega van het hoofdkwartier in Brussel. Ook onze minister van Buitenlandse Zaken Prévot was aan het begin gedurende 1 dag aanwezig.

Tijdens de 6 weken lange sessie vonden grosso modo 3 zaken plaats: (1) de bespreking van en stemming over resoluties; (2) algemene debatten over mensenrechten en interactieve dialogen met de Hoge Commissaris, speciale rapporteurs, onderzoekscommissies en speciale vertegenwoordigers van de secretaris-generaal (SRSG’s) en (3) side-events.

Resoluties

De HRC neemt resoluties en besluiten aan die niet juridisch bindend zijn, maar wel degelijk sterke politieke engagementen vertolken. Ze creëren ook mandaten voor mensenrechten. Eén of meer landen stellen ze voor en leiden de onderhandelingen. Dat gebeurt in kleinere zaaltjes.

Tijdens de 58^ste sessie kwamen thematische resoluties aan bod over onder andere mensenrechtenverdedigers, respect voor mensenrechten in de strijd tegen terrorisme en het mensenrecht op een schoon, gezond en duurzaam milieu. Dergelijke thematische resoluties worden meestal bij consensus aangenomen.

Eén van de resoluties die werd aangenomen, was deze over de impact van anti-persoonsmijnen op de mensenrechten. Mijnen hebben een enorme impact op uiteenlopende rechten, al was het maar het recht op leven. En als de weg naar school onveilig is door landmijnen, wordt het recht op onderwijs geschaad. Liggen er mijnen op weg naar de akkers of waterpunten, dan ondermijnt dat het recht op voedsel en water. Enzovoort.

De resolutie maant de lidstaten aan om de verantwoordelijkheden op te nemen die voortvloeien uit de verdragen over mijnen die ze bekrachtigd hebben, meer samen te werken, meer in te zetten op ontmijning, meer aandacht te geven aan slachtoffers en zo meer.

Er waren ook een reeks resoluties over de mensenrechtensituaties in landen zoals Wit-Rusland, Mali, Oekraïne, de bezette Palestijnse Gebieden en Iran. De resolutie over Syrië bood dit jaar een primeur. Na de val van het Assadregime waren voor het eerst de nieuwe autoriteiten aan zet. Zij werkten actief samen met de landen die de resolutie hadden ingediend. Voor resoluties over landen is vaak een stemming nodig.

Debatten en interactieve dialogen

De HRC stelt over tal van onderwerpen en landen speciale rapporteurs of onderzoekscommissies aan, stuk voor stuk onafhankelijke experten. Zij stellen tijdens een sessie hun rapporten voor waarna lidstaten die dat willen, daarop kunnen reageren en eventueel een vraag stellen. Deze ‘interactieve dialogen’ vinden plaats in de grote zaal van de Mensenrechtenraad. Ook ngo’s kunnen hun zeg doen. Het is trouwens eigen aan de HRC dat het maatschappelijk middenveld actief betrokken wordt.

Omwille van het grote aantal lidstaten die het woord willen nemen, gebeurt dat strikt getimed. De rapporteur of commissie krijgt 15 minuten om zijn of haar rapport voor te stellen. Daarop kan een land of ngo gedurende precies 90 seconden – 210 woorden - een weerwoord geven. Nadat iedereen aan bod gekomen is, volgt een afsluitende reactie van de rapporteur.

Het spreekt voor zich dat België graag van zijn spreekrecht gebruik maakt, zeker voor onderwerpen van prioritair belang. Zo uitten we tijdens de interactieve dialoog over Iran onze bezorgdheid over de vrouwenrechten daar en de uitvoering van de doodstraf.

Andere rapporteurs die aan bod kwam, waren onder meer die over foltering, godsdienstvrijheid, leefmilieu, Afghanistan en Myanmar, naast SRSG’s voor geweld tegen kinderen en ‘kinderen en gewapend conflict’ etc.

Side events

Tijdens de middagpauzes vinden geregeld side events plaats. Vaak nemen de ngo’s het initiatief of ze worden daarbij betrokken. Side events bieden de mogelijkheid om thema’s uit te diepen of om extra thema’s aan te brengen.

Tijdens de 58ste sessie gingen er side events door over onder meer geweld tegen kinderen (Japan), de doodstraf (Zwitserland), kinderen en gewapend conflict (Save the Children), en justitie in Afghanistan (Shahmama).

Vaak sponsort ons land side events, zeker als het over prioritaire thema’s gaat. Dat houdt dan in dat bijvoorbeeld onze permanente vertegenwoordiger het slotwoord of de inleiding verzorgt.

Jongeren

Speciaal aan de 58^ste sessie was dat er 2 Vlaamse jongeren via de Vlaamse jeugdraad hebben deelgenomen. Voor hen stond onze FOD 2 keer de 90” spreektijd af: tijdens een zitting over kinderrechten en tijdens de interactieve dialoog over geweld tegen kinderen – en meer bepaald over de psychische impact van geweld tegen kinderen in de digitale wereld, zoals de online rekrutering voor seksueel misbruik.

De jongeren werkten zelf hun tekst uit, in overleg met onze collega’s. Het initiatief kaderde in het grote belang dat België hecht aan kinderrechten.

Ministerieel segment

De 58^ste sessie – zoals alle sessies in maart – ving aan met een segment op hoog niveau van 3 dagen. Minister van Buitenlandse Zaken Prévot was gedurende 1 dag aanwezig. In zijn toespraak – mee uitgeschreven door onze collega’s en het kabinet – benadrukte hij het belang van multilateralisme, het internationaal recht en de strijd tegen straffeloosheid, onder meer via het Internationaal Strafhof.

De minister maakte van de gelegenheid gebruik om gesprekken te voeren met tal van hooggeplaatsten van internationale organisaties die in Genève gevestigd zijn. Denk aan de VN-Hoge Commissaris voor vluchtelingen, de voorzitter van het Internationaal Comité voor het Rode Kruis, de directrice-generaal van de Wereldhandelsorganisatie en de VN-Hoge Commissaris voor Mensenrechten.

Conclusie

De gespannen geopolitieke context maakt het overduidelijk lastiger om binnen de HRC te werken. Zo ijveren sommige landen voor een afbouw van vrouwenrechten. Bovendien hebben de VS zich onder president Trump volledig teruggetrokken uit de HRC. Zo geven ze het signaal dat de Mensenrechtenraad niet belangrijk is. Daarom is het des te crucialer om er actief aanwezig te blijven. We hopen begin volgend jaar uitgebreider terug te kijken op ons 3-jarig lidmaatschap.