Wereldtop Sociale Ontwikkeling in Doha: iedereen heeft recht op waardig werk en sociale bescherming

Van 4 tot 6 november 2025 ging de 2^de Wereldtop voor Sociale Ontwikkeling door in Doha (Qatar). De top hernieuwde het wereldwijde engagement voor sociale rechtvaardigheid, waardig werk en menselijke waardigheid. Als neutrale co-facilitator droeg België – via onze post in New York - in hoge mate bij aan een solide eindverklaring.

We horen het geregeld: de internationale orde staat onder druk. De Verenigde Naties (VN) verkeren in crisis, het multilateralisme - de wil om oplossingen te zoeken binnen een internationaal kader – wankelt.

Niet alle hoop is vervlogen

Toch is zeker niet alle hoop vervlogen. Enigszins op de achtergrond blijft de internationale gemeenschap inspanningen leveren om het vertrouwen in de internationale instellingen te herstellen.

Vorig jaar meldden we dat de Algemene Vergadering van de VN een Pact voor de Toekomst had opgeleverd. Hoewel minder ambitieus dan verhoopt, tekent dat pact een pad uit om de VN aan te passen aan de huidige machtsverhoudingen in de wereld.

Voortbordurend op datzelfde elan klopte de VN-financieringsconferentie in Sevilla eerder dit jaar een hoopgevend compromis af. Doel: voldoende middelen garanderen voor de duurzame ontwikkeling van het Globale Zuiden.

En van 4 tot 6 november 2025 boog de 2^de Wereldtop voor Sociale Ontwikkeling zich in Doha (Qatar) over sociale rechtvaardigheid. In een duidelijke eindverklaring vernieuwen alle VN- lidstaten hun engagement om armoede te bestrijden, waardige jobs te creëren, gelijkheid te bevorderen en mensenrechten te beschermen.

Vooruitgang is ongelijk verdeeld en fragiel

Sociale rechtvaardigheid en inclusieve samenlevingen – waarin iedereen aan de bak komt – staan al veel langer op de agenda. Al in 1995 ging er een eerste wereldtop over sociale ontwikkeling door in Kopenhagen (Denemarken). De resulterende verklaring erkende 3 met elkaar verweven pijlers: (1) uitroeiing van armoede, (2) volledige en productieve tewerkstelling en waardig werk voor iedereen en (3) sociale integratie.

Sindsdien werd heel wat vooruitgang geboekt. Extreme armoede werd gehalveerd. Veel meer kinderen – vooral meisjes – gaan naar school. Dankzij betere gezondheidszorg leiden mensen gezondere levens en leven ze langer. Werkloosheidscijfers staan globaal erg laag en meer vrouwen hebben een job.

Alleen blijft die vooruitgang ongelijk verdeeld en fragiel. We stellen vast dat de ongelijkheden in rijkdom en inkomen toenemen. Om en bij de 3 miljard mensen wonen in gebrekkige huizen, 300 miljoen zijn dakloos. En kwetsbare groepen zoals mensen met een handicap, ouderen en inheemse volkeren blijven uitgesloten van een volwaardige deelname aan de maatschappij.

Bovendien hebben nieuwe uitdagingen de kop opgestoken: conflicten, klimaatverstoring, pandemieën, digitale ongelijkheden… Last but not least brokkelt het vertrouwen in de instellingen af.

De eindverklaring is beknopt maar solide

Een tweede wereldtop – 30 jaar na de eerste – was dan ook broodnodig. En die leverde een bevredigend resultaat op. De beknopte maar solide eindverklaring (17 pagina’s) - die op de top in Doha formeel werd aangenomen - schetst een duidelijk pad om collectief de huidige én toekomstige uitdagingen op vlak van sociale ontwikkeling aan te pakken. Dat gaat onder andere over:

• Een universele sociale bescherming die beantwoordt aan eenieders noden (met inbegrip van een vorm van sociale zekerheid in geval van ziekte, handicap, werkloosheid, ouderdom…);
• Een universele ziekteverzekering die toegang garandeert tot kwaliteitsvolle fysieke en mentale gezondheidszorg voor alle burgers;
• Samenlevingen vrij van desinformatie en haatspraak. We moeten democratische waarden beschermen zoals de vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy;
• Jongeren, ouderen, mensen met een handicap, inheemse volkeren en andere kwetsbare groepen moeten betrokken worden bij het vormgeven van het beleid.

Veel kritische domeinen komen aan bod

Voorts komen heel wat kritische domeinen aan bod zoals armoedebestrijding (in al zijn dimensies), waardig werk (jobcreatie, vormingen…), voedselzekerheid, gezondheid, aanpassing aan de klimaatverstoring, gelijke toegang tot digitale technologieën en financiering.

Om gendergelijkheid te bereiken wil de verklaring van Doha de obstakels wegnemen die vrouwen verhinderen om voluit te participeren in de samenleving. Daarnaast wil ze de last van onbetaald zorgwerk door vrouwen verlichten en gendergerelateerd geweld aanpakken.

Qua sociale integratie wil ze discriminatie bestrijden, de solidariteit tussen generaties stimuleren, dakloosheid aanpakken en gemarginaliseerde groepen versterken.

Niet onbelangrijk stelt de verklaring uitdrukkelijk dat sociale ontwikkeling niet alleen een morele plicht is, maar ook essentieel voor vrede, stabiliteit en duurzame groei.

Er zijn hoopvolle signalen voor concrete actie en resultaten

Wordt de verklaring van Doha een zoveelste veelbelovende tekst met beperkt gevolg? Een aantal hoopvolle signalen wijzen erop dat er wel degelijk werk gemaakt zal worden van de beloftes.

Vooreerst gebeurden de onderhandelingen in een constructieve sfeer. Zo werd de tekst al 2 maanden voor de aanvang van de top met consensus afgeklopt. En al blijft de eindtekst een compromis, het is er wel een met een solide basis. De onderhandelende landen hebben niet bovenmatig gepoogd om gevoelige punten af te zwakken of er volledig uit te gooien. Uiteindelijk werd al op 5 september unanimiteit bereikt over de finale verklaring in New York. Het belangrijkste voorbehoud is dat de VS zich dissocieerde van het proces en niet mee onderhandelde.

Daarnaast heeft de verklaring een stevig opvolgingsmechanisme uitgewerkt. Zo zal er in 2031 – en daarna elke 5 jaar - een herziening op hoog niveau komen door de Algemene Vergadering. België en Marokko pushten 2031 als eerste herziening. Op dat moment zal immers duidelijk zijn hoe het post-SDG-tijdperk er zal uitzien (SDG’s = Duurzame Ontwikkelingsdoelen).

Alle relevante VN-instellingen – agentschappen, fondsen, programma’s… - zullen de politieke verklaring voluit integreren in hun werkprogramma en nauw betrokken worden bij de opvolging. De beknoptheid en leesbaarheid van de tekst helpt daarbij. De Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) - voor wie waardig werk haar core business is - is al actief aan de slag.

Ten slotte is het toch wel opmerkelijk dat de verklaring gedragen wordt door de brede samenleving en veel steun krijgt vanuit de civiele maatschappij. In Doha waren niet alleen regeringsonderhandelaars, ministers en staatshoofden, maar evengoed ngo’s, vakbonden, werkgeversorganisaties, academici en jongeren actief betrokken. Dat zijn allemaal onmisbare spelers om de besluiten doeltreffend te kunnen uitvoeren.

België genoot een zeer hoge zichtbaarheid

Tijdens de top genoot België een zeer hoge zichtbaarheid. Dat had onder andere te maken met de aanwezigheid van Koning Filip die de deelnemers toesprak bij de opening. Hij had ook een onderhoud met de emir van Qatar en met VN-secretaris-generaal Guterres.

De VN had ons land ook aangeduid om – samen met Marokko – als (neutrale) co-facilitator op te treden. In de praktijk betekende dat dat Sophie De Smedt - onze permanent vertegenwoordigster bij de VN in New York – samen met haar Marokkaanse homoloog Omar Hilale de onderhandelingen over de politieke verklaring leidde. Ze kreeg daarbij de steun van haar eerste secretaris Frederic Van Peteghem.

Achteraf kregen beide co-facilitatoren vanuit uiteenlopende hoeken veel lof toegezwaaid: door de lidstaten, het secretariaat, VN-agentschappen én de civiele samenleving. Het in goede banen leidden als neutrale honest broker van de soms intense en complexe onderhandelingen droeg bij tot een sterke eindtekst.

Cruciaal voor het succes was de goede verstandhouding met onze Marokkaanse partner alsook het vertrouwen dat we opbouwden met alle delegaties. Marokko en België hielden de tekst ook sterk in eigen handen om een lidstaatgedreven proces te garanderen. Via vele informele contacten tijdens koffie- en lunchpauzes kregen we voeling met wat er echt in de landen leefde (de rode lijnen) en konden we beter een consensus smeden. Ten slotte bleek het essentieel om creativiteit te tonen en op het einde extra druk te zetten om tegenwerpingen te voorkomen.

Daarnaast tekende een vrij uitgebreide Belgische delegatie present. Met onder andere collega’s van het hoofdbestuur, onze ambassade in Doha en het Belgisch agentschap voor internationale samenwerking Enabel. Minister Beenders verving onze minister Prévot.

Onze delegatie co-organiseerde 5 nevenevenementen die onder meer de jeugd in de kijker zetten, naast de rol van de ontwikkelingssamenwerking en een inclusieve digitale economie. Er vonden ontmoetingen plaats met onder anderen de Congolese president Tshisekedi, ILO- directeur-generaal Houngbo, het hoofd van de Internationale Organisatie van Werkgevers Jacqueline Mugo en het – Belgische - hoofd van de internationale vakbondsfederatie Luc Triangle.

“Sociale vooruitgang kan alleen bereikt worden als ieder van ons er dag na dag aan werkt.”

Kortom, een meer dan geslaagde top waar België sterk toe heeft bijgedragen. Ook gastland Qatar heeft zijn rol van organisator met verve gespeeld en zorgde voor een sterke aanwezigheid, met ook oog voor een belangrijke rol voor de civiele maatschappij.

We besluiten met de woorden van Koning Filip: “Sociale vooruitgang – als hoeksteen van een vredevolle en duurzame wereld – kan alleen bereikt worden als ieder van ons er dag na dag aan werkt, in onze eigen landen en tussen naties onderling, zodat we al wat scheiding en vooroordeel brengt, wegnemen. We mogen geen moeite sparen om bruggen te bouwen en een geest van vertrouwen en hoop voor de toekomst te scheppen.” De verklaring van Doha wijst alvast de weg.