Internationale organisaties

Individuele regeringen hebben niet langer de volledige controle over alle vraagstukken in verband met vrede en veiligheid.

Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO)

België is een stichtend lid van het Atlantische Bondgenootschap, dat het licht zag toen op 4 april 1949 het Noord-Atlantisch Verdrag in Washington werd ondertekend.
  1. Nog steeds geldig op
  2. Laatst bijgewerkt op

België is een stichtend lid van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), die werd opgericht 4 april 1949. Toen werd het Noord-Atlantisch Verdrag in Washington ondertekend. Het Belgische lidmaatschap past bij de politieke keuze om veiligheid en defensie van ons land te verzekeren in een multilateraal kader waarbij NAVO de hoeksteen vormt voor de verdediging van het grondgebied.

In 2019 vierde NAVO haar zeventigjarige bestaan met een bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken in Washington en van de staatshoofden en regeringsleiders in Londen. NAVO is daarmee een van de langstlopende bondgenootschappen in de geschiedenis.

In de huidige Europese veiligheidsarchitectuur bestaat er geen alternatief dat de doelstelling om ons land te verdedigen kan verzekeren. België hecht veel belang aan het collectieve en defensieve karakter van het Bondgenootschap, zoals vastgelegd in Artikel 5 van het Verdrag van Washington. De Alliantie garandeert vandaag de verdediging van gedeelde waarden en principes waarop onze samenleving is gebouwd.

In de schoot van NAVO zijn trans-Atlantische samenwerking en overleg rond veiligheid en defensie tussen de Europese bondgenoten, de Verenigde Staten en Canada, essentieel. België stelt zich op als een solidaire en geloofwaardige partner en pleit ervoor dat de Alliantie een gepast antwoord blijft vinden op nieuwe uitdagingen en dreigingen.

België neemt de rol van het gastland van de (civiel-militaire) hoofdzetel van NAVO in Brussel (Haren/Evere) en van het militair commando SHAPE in Bergen serieus, en verleent op een loyale manier de onderling afgesproken steun.

Drie kerntaken van de Alliantie

Volgens het Strategisch Concept (Lissabon, 2010) heeft de Alliantie drie kerntaken:

  1. afschrikking en collectieve verdediging;
  2. crisisbeheer;
  3. samenwerking op het gebied van veiligheid.

Afschrikking en collectieve verdediging

Sinds 2014 is afschrikking en collectieve verdediging opnieuw de belangrijkste kerntaak van NAVO. De illegale annexatie van de Krim (2014) en de inmenging in de Donbas door Rusland destabiliseren het Oosten. Met die acties schendt Rusland de centrale pijlers van de Europese veiligheidsarchitectuur zoals de Slotakte van Helsinki (1975) en het Charter van Parijs (1990). Daarin passen ook de hybride acties van Rusland door, onder meer, cyberaanvallen, acties van de inlichtingendiensten of de inmenging in nationale verkiezingen. De Russische investeringen in militaire capaciteiten, herhaaldelijke en grootschalige onaangekondigde oefeningen, de agressieve nucleaire retoriek, en de verlaging van de nucleaire drempel blijven onrustwekkend. Ook verontrustend is dat Rusland niet langer het akkoord inzake Intermediate nuclear forces naleeft door raketten te installeren die de maximale toegestane reikwijdte overschrijden.

Het toegenomen belang van de eerste kerntaak uit zich in Enhanced Forward Presence en de taak van Enhanced Air Policing in het luchtruim van de Baltische Staten waaraan België regelmatig deelneemt. De engagementen over defensie-uitgaven (Wales, 2014) en nationale weerbaarheid (Warschau, 2016) zijn daar een ander voorbeeld van. De lidstaten moeten, in uitvoering van hun engagement van de Wales-top, hun defensie-uitgaven tegen 2024 ongeveer twee procent laten toenemen en tegemoetkomen aan de collectieve behoefte aan meer capaciteitsinvesteringen. Binnen NAVO pleit België voor een evenwichtige benadering van de lastenverdeling, waarbij er ook gekeken wordt naar concrete bijdragen op het terrein.

Crisisbeheer

De toename van het aantal operaties en missies buiten het eigen grondgebied van NAVO kadert in de tweede kerntaak van crisisbeheer. Doorgaans vallen die operaties en missies onder een mandaat van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, waaraan ons land de voorkeur geeft. De Alliantie kan ofwel als eerste speler optreden, ofwel bijdragen aan de bredere inspanningen van de internationale gemeenschap.

De huidige operaties en missies van NAVO zijn KFOR in Kosovo, de NAVO-trainingsmissie in Irak en de activiteiten in de Egeïsche Zee tegen irreguliere migratie. Meer info hierover is te vinden op de website van de NAVO.

De Counter Hybrid Support Teams die door de staatshoofden en regeringsleiders werden opgericht (2018), moeten getroffen bondgenoten ad hoc kunnen bijstaan bij een hybride crisis. De eerste verantwoordelijkheid bij hybride situaties blijft bij de individuele soevereine staten liggen, al is het niet uitgesloten dat artikel 5 van het Verdrag van Washington wordt ingeroepen bij een hybride aanval.

Ons land ijverde de afgelopen jaren voor een betere informatie-uitwisseling in het kader van terrorisme, waaronder de uitwisseling van biometrische gegevens en goede praktijken. Daarmee komt NAVO tegemoet aan de wens van staatshoofden en regeringsleiders om actiever te zijn op het gebied van terrorismebestrijding, daar waar ze een toegevoegde waarde kan bieden.

Samenwerking op het gebied van veiligheid

NAVO werkt in verschillende formaten samen met meer dan 40 partnerlanden, waaronder het Euro-Atlantisch Partnerschap, de NAVO-Rusland-Raad, de NAVO-Oekraïne-Commissie, de NAVO-Georgië-Commissie, de Mediterrane Dialoog en het Istanbul Cooperation Initiative. Verder werkt de Alliantie samen met partners van elders in de wereld (Partners around the Globe).

De bedoeling van die samenwerking is om de eigen veiligheid en defensie te verbeteren door dialoog en samenwerking, alsook om meer transparantie, meer wederzijds begrip, en meer veiligheid te genereren.

Wat de relatie met Rusland betreft, blijft België, in de geest van de Harmel-doctrine (1967), de duale aanpak onderschrijven, namelijk dat een geloofwaardige militaire afschrikking in combinatie met een politieke dialoog kan leiden tot ontspanning.

Met het initiatief inzake Defence and security related Capacity Building (DCB) wil NAVO de capaciteit en de weerbaarheid van bepaalde partners verhogen door de samenwerking nog beter af te stemmen op hun specifieke behoeften. In die projectie van stabiliteit naar partnerlanden toe steunt België actief Irak, Jordanië en Tunesië. Ook met Georgië werkte België samen in het kader van DCB.

De kerntaken van de Alliantie hebben elk hun belang. De Europese veiligheidsomgeving evolueerde de afgelopen jaren negatief. In het Oosten ziet men de opkomst van een versterkt Rusland en in het zuiden is er een toename van terrorisme en instabiliteit. Die ontwikkelingen zijn verontrustend en benadrukken hoe belangrijk het lidmaatschap van de verdedigingsorganisatie is voor onze veiligheid.

Verder voeren de Bondgenoten een opendeurbeleid, waarbij landen die dat wensen en die aan bepaalde criteria voldoen, kunnen toetreden. Dat beleid is in 1952 gestart toen Griekenland en Turkije toetraden. Noord-Macedonië is voorlopig de laatste in de rij (2020) waardoor NAVO nu 30 leden telt.

Meer informatie over de structuur en de werking van NAVO vindt u op deze pagina.

De EU en NAVO

De samenwerking tussen de EU en NAVO is van fundamenteel belang voor België, dat lid is van beide organisaties.

De gezamenlijke verklaring EU-NAVO, die in juli 2016 werd afgelegd op de NAVO-top in Warschau, heeft een nieuwe dynamiek doen ontstaan bij de samenwerking tussen de twee organisaties. Naast het intensiveren van de politieke dialoog werden er ondertussen 74 concrete actiepunten uitgewerkt op zeven verschillende domeinen:

  • hybride dreigingen;
  • operaties;
  • cyberveiligheid en -defensie;
  • defensiecapaciteiten;
  • defensie-industrie en -onderzoek;
  • oefeningen;
  • steun aan de capaciteitsopbouw van oostelijke en zuidelijke partners.

De meerwaarde en de noodzaak van de samenwerking werden bevestigd in een nieuwe gezamenlijke verklaring tussen de EU en NAVO, die op 10 juli 2018 in Brussel werd ondertekend. Daarin ligt de nadruk op de vooruitgang die moet worden geboekt op het gebied van militaire mobiliteit, terrorismebestrijding, en weerbaarheid tegen CBRN-risico’s zoals chemische, biologische of radiologische/nucleaire stoffen, en op de bevordering van het Women, Peace and Security-programma.

Ontwapening en non-proliferatie

België onderschrijft nadrukkelijk alle geloofwaardige en doelgerichte inspanningen met het oog op een effectieve, wederzijdse en verifieerbare ontwapening in de wereld, zowel op nucleair als op conventioneel gebied. Het Strategisch Concept van NAVO bevestigt dat het zich inzet om de omstandigheden te creëren voor een wereld zonder nucleaire wapens, terwijl het bondgenootschap ook aangeeft dat zolang nucleaire wapens bestaan, NAVO een nucleaire alliantie zal blijven. België steunt actief de bestaande overeenkomsten over conventionele en nucleaire wapenbeheersing en stelt zich constructief op met betrekking tot mogelijke toekomstige instrumenten.

Meer informatie over ontwapening en non-proliferatie vindt u op onze website in de rubriek Vrede en veiligheid.

Andere onderwerpen

Children and Armed Conflict

Sinds 2011 heeft ons land de leiding van een informele groep van bevriende landen, wat leidde tot een beter bewustzijn van de problematiek rond Kinderen en Gewapende Conflicten in de structuren en procedures van NAVO.

Op aandringen van België keurde NAVO in 2015 een beleid goed dat focust op het ondersteunen van het VN-mandaat om de noodzakelijke vorming te voorzien voor van troepen, die op het terrein worden geconfronteerd met ernstige schendingen van kinderrechten.

Women, Peace and Security-programma (WPS)

Het promoten van vrouwen, vrede en veiligheid binnen NAVO is een ander belangrijk Belgisch actiepunt. Die initiatieven van de Alliantie krijgen in België politieke en effectieve steun, wat de Bondgenoten zeer waarderen. WPS is essentieel om de fundamentele waarden van NAVO te implementeren, met name individuele vrijheid, democratie, mensenrechten en onze verplichtingen volgens het Charter van de Verenigde Naties. Die gemeenschappelijke waarden en internationale verplichtingen maken dat vrouwen slechts volledig kunnen deelnemen aan het maatschappelijke leven als hun rechten worden gerespecteerd. Er wordt gefocust op drie pijlers, namelijk integratie, inclusie en integriteit.

De laatste stand van zaken in de verschillende NAVO-dossiers kunt u lezen in het persbericht van de laatste NAVO-topontmoeting van staatshoofden en regeringsleiders die in juni 2021 in Brussel plaatsvond.