Landen

Naast de 14 partnerlanden van de gouvernementele samenwerking, krijgen ook andere landen steun van België. Ziehier een overzicht van onze acties.

Oekraïne

De Belgische ontwikkelingssamenwerking in Oekraïne is in verschillende sectoren actief. Hieronder leest u wat we in het kader van die samenwerking allemaal ondernemen.
  1. Laatst bijgewerkt op

De sociopolitieke situatie in Oekraïne


In 2014 barstte het conflict in Oekraïne los in de Donbasregio en verergerde op 24 februari 2022 met de grootschalige Russische invasie op Oekraïens grondgebied. Sinds het begin van dit offensief zijn vele jaren verstreken, de vijandelijkheden houden aan en eisen nog steeds een zware tol van de bevolking, de civiele infrastructuur en de economie van Oekraïne. Rusland houdt nog steeds ongeveer 20% van het Oekraïense grondgebied, waaronder delen van Donetsk, Loehansk, Zaporizja en Cherson, bezet.

De oorlog heeft een harde stempel op de Oekraïense maatschappij gedrukt. Door de herhaaldelijke aanvallen op essentiële infrastructuur, meer bepaald op energievoorzieningen, is de toegang tot basisdiensten zoals gezondheidszorg, water- en elektriciteitsvoorziening verstoord. In de winter zijn de gevolgen bijzonder verstrekkend. Bovendien wegen de verwoestingen aan de civiele infrastructuur en op de productiecapaciteit, vooral dan in de landbouwsector, zwaar door op de binnenlandse economie van Oekraïne. De oostelijke en zuidelijke regio’s van het land hebben dus bijzonder zware vernietigingen te verduren gekregen. De schade aan infrastructuur wordt op meerdere honderden miljarden euro geschat.

De humanitaire gevolgen blijven omvangrijk. Miljoenen Oekraïners moesten hun woonst achterlaten en naar het binnen- of buitenland vluchten. De crisis van gedwongen ontheemding blijft een van de grootste humanitaire uitdagingen bij dit conflict. Internationale organisaties hebben eveneens talrijke schendingen van het internationaal humanitair recht en aanvallen op de burgerbevolking vastgesteld. 

Ondanks die moeilijkheden toont de Oekraïense bevolking grote veerkracht. Overal in het land organiseren plaatselijke gemeenschappen, de overheden en het maatschappelijk middenveld zich om aan dringende noden tegemoet te komen, personen die door de oorlog zijn getroffen te ondersteunen en aan de wederopbouw bij te dragen. Dit engagement van burgers is essentieel voor Oekraïne om de gevolgen van het conflict het hoofd te kunnen blijven bieden en het herstel op lange termijn te kunnen voorbereiden.
 

De Belgische ontwikkelingssamenwerking in Oekraïne


De Belgische ontwikkelingssamenwerking in Oekraïne verloopt via verschillende elkaar aanvullende kanalen, meer bepaald:

  • het optreden van het Belgisch agentschap voor internationale samenwerking (Enabel);
  • de bijdragen aan multilaterale organisaties en internationale financiële instellingen;
  • de bilaterale programma’s die België en de partners van België uitvoeren (bv. BIO Invest);
  • humanitaire ondersteuning voor bevolkingsgroepen die door het conflict worden getroffen.

Voor meer informatie:

Gouvernementele ontwikkelingssamenwerking


Sinds 2024 werken België en Oekraïne rechtstreeks bilateraal samen om de bevolking te ondersteunen. Dat gebeurt via het programma ‘BE-Relieve Ukraine‘. Enabel, het Belgisch agentschap voor internationale samenwerking, voert dat wederopbouwprogramma uit. Voor die samenwerking staat een budget van 150 miljoen euro ter beschikking. De noodzakelijke gelden komen uit belastinginkomsten op de winsten uit bevroren Russische tegoeden.

Enabel kreeg als opdracht het programma in de regio’s Kyiv en Tsjernihiv uit te voeren volgens het principe ‘Build Back Better’ (Een betere wederopbouw) en daarbij bijzonder te letten op energie-efficiëntie, het milieu, de strijd tegen klimaatverandering, waardig werk, kwaliteit van bestuur en gendergelijkheid.

In de komende jaren (2025-2029) worden de uitgetrokken gelden verdeeld tussen (1) energie en circulair bouwen, (2) gezondheidszorg en sociale bescherming en (3) onderwijs, vaardigheden en werkgelegenheid. Er zal ook steun worden verleend aan het toetredingsproces tot de EU, onder meer door de geleidelijke afstemming van Oekraïne op de Europese normen en standaarden op het gebied van gezondheidszorg, beroepsonderwijs en openbaar bestuur, evenals aan de integratie van het ‘’acquis communautaire”.

In de energiesector wordt de nadruk gelegd op de continuïteit van essentiële diensten in oorlogstijd en daarna. Door de herhaaldelijke Russische aanvallen op de Oekraïense energie-infrastructuur is het duidelijk geworden dat er een veerkrachtiger energiesysteem op poten moet worden gezet. Naast de noodhulp die aan deze sector (d.w.z. honderden generatoren en mobiele verwarmingseenheden) wordt geleverd, wordt met het programma de energierenovatie van overheidsgebouwen ondersteund. Toegankelijkheid en circulaire materialen maken er ook deel van uit. 

Voor gezondheidszorg bundelt het programma dringende investeringen met structurele hervormingen. Ziekenhuizen worden gerenoveerd en toegerust om ook tijdens stroompannes te kunnen blijven draaien. Er werden ook innoverende zorgmodellen ontwikkeld, zoals proefprojecten voor op gemeenschap gebaseerde revalidatie en gespecialiseerde opleidingen logopedie en maxillo-faciale chirurgie. Bij de revalidatie van veteranen speelt dat een belangrijke rol. Met het programma worden ook specifieke zorgketens ondersteund, meer bepaald door in bloedbanken en initiatieven voor verbeterd welzijn van gezondheidspersoneel te investeren. 

Wat onderwijs en werkgelegenheid betreft, werden scholen gerenoveerd en met schuilplaatsen uitgerust zodat onderwijs ondanks de oorlogsrisico’s toch fysiek kan blijven plaatsvinden. Met het programma wordt ook bijgedragen aan de modernisering van beroepsonderwijs met de oprichting van expertisecentra voor beroepsopleiding en de ontwikkeling van instrumenten voor actief arbeidsmarktbeleid. Met publiek-private initiatieven zoals opleidingsprogramma’s vanuit bedrijven worden de banden tussen onderwijs en tewerkstelling eveneens aangehaald. 

Belgische bedrijven dragen samen met de gewestelijke handelsagentschappen (FIT, AWEX, hub.brussels) bij aan de wederopbouw van Oekraïne, meer bepaald door op offerteaanvragen te reageren om gereedschap en bouwmaterialen te leveren. Belgische bedrijven dragen ook bij door opleidingssessies te organiseren: die sessies worden onder andere in het kader van het onderdeel ‘ontwikkeling van vaardigheden’ in het programma BE-Relieve georganiseerd.

De Belgische Investeringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden (BIO Invest) neemt sinds 2025 een actieve rol in Oekraïne in om de veerkracht van de plaatselijke economie te ondersteunen. Er werd voor 3 miljoen euro een overeenkomst met Bank Lviv ondertekend. Deze financiering is voor plaatselijke kleine en middelgrote ondernemingen bedoeld die een essentiële rol spelen voor tewerkstelling en de sociale samenhang. Er werd onder het Rebuild Ukraine Fund (REBUF - geïnvesteerd bedrag: 6 miljoen USD) nog een andere overeenkomst aangekondigd die is gericht op kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's). Het is ook gericht op grote ondernemingen uit verschillende sectoren die een essentiële rol spelen om ondanks het conflict de werkgelegenheid te behouden, de bevoorrading met essentiële goederen en diensten in stand te houden en de economie draaiende te houden. Met Notus werd voor 7 miljoen euro een derde overeenkomst ondertekend om de bouw van een windmolenpark in de regio Odessa te ondersteunen.

Er werden ook andere partnerschappen opgericht, meer bepaald met de Hogeschool VIVES voor de opleiding van verpleegkundig personeel, met de KU Leuven om hervormingen van de arbeidsmarkt vast te stellen, met de FOD Volksgezondheid voor hogere capaciteit van de gezondheidszorg en de mogelijke ontwikkeling van banden tussen ziekenhuizen of met de FOD Financiën om de Oekraïense belastingdienst te ondersteunen met het oog op de hervormingen voor de toetreding tot de EU.
 

Multilaterale samenwerking


Tot januari 2024 viel de samenwerking tussen de Verenigde Naties en Oekraïne onder het UN Transitional Framework 2022 - 2024. In 2024 richtten de Verenigde Naties hun inspanningen op sectoren die essentieel zijn voor de veerkracht van het land en de bescherming van bevolking. Er werd vooral geïnvesteerd in energie en milieu, de wederopbouw van infrastructuur, sociale bescherming, gezondheid en onderwijs. Zo konden meerdere miljoenen Oekraïners die onder de oorlog hebben te lijden, worden ondersteund.

Voor de periode 2025-2029 werd dit kader vervangen door een nieuw Sustainable Development Cooperation Framework (UNSDCF) dat in 2025 werd ondertekend. In die nieuwe strategie wordt de nadruk gelegd op de wederopbouw die door de Russische agressie noodzakelijk is geworden, de afstemming op de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen met het oog op de toenadering met de Europese Unie en het naleven van internationale verbintenissen en mensenrechten. Tegelijk wordt bij het humanitaire optreden van de Verenigde Naties uitgegaan van het Humanitarian Needs and Response Plan (zie verder). Daarin vormen de kwetsbaarste bevolkingsgroepen die dicht bij de frontlijn wonen, evacuaties, spoedinterventies na aanvallen en hulp aan personen die binnen Oekraïne zijn ontheemd de prioriteit. 

Voor meer informatie:

Wilt u meer weten over wat onze multilaterale partners in Oekraïne doen en hoe ze aan de DOD's bijdragen? Raadpleeg gerust de volgende websites:

De ondersteuning aan specifiekere initiatieven of multidonorinitiatieven (zie voorbeelden onder) vormt een ander onderdeel van onze multilaterale samenwerking in Oekraïne.

Ten slotte levert ons land een belangrijke bijdrage aan projecten onder de leiding van de Europese Unie en de volgende ontwikkelingsbanken:

Humanitaire hulp


Internationale humanitaire hulp in Oekraïne is momenteel hoofdzakelijk gericht op slachtoffers van luchtaanvallen helpen, evacuaties mogelijk maken, gemeenschappen die dicht bij de frontlijn liggen ondersteunen en personen helpen die binnen Oekraïne zijn ontheemd. Er is vooral nood aan voedselhulp, bescherming van burgers, gezondheidszorg, psychosociale ondersteuning, verstrekking van contant geld zodat personen in hun dringendste noden kunnen voorzien, WASH-diensten (water, sanitaire voorzieningen en hygiëne - Water, Sanitation and Hygiene) en humanitair mijnenruimen.  

De humanitaire sector besteedt eveneens bijzondere aandacht aan de specifieke noden van de bevolking in de winter. Die hebben te maken met koude en aanvallen op energie-infrastructuur.

Met de doelstellingen van de humanitaire hulp moet worden tegemoetgekomen aan de noden van de bevolking. Daarbij wordt de nadruk gelegd op de bescherming van de kwetsbaarste burgers en groepen, zoals vrouwen en kinderen. De noden worden zowel via rechtstreekse ondersteuning aan verschillende actoren die in Oekraïne actief zijn, zoals het ICRK, als via verschillende onrechtstreekse kanalen gelenigd, zoals de basisfinanciering van multilaterale organisaties en de financiering van bijdragen aan verschillende wereldwijde humanitaire fondsen.  

Voor meer informatie:

Tot slot, België blijft zich vastberaden inzetten in Oekraïne. Tussen 2022 en 2024 heeft het 2,2 miljard euro vrijgemaakt. België heeft er zich nu toe verbonden tussen 2025 en 2029 jaarlijks tot 1 miljard euro aan ondersteuning te leveren. In die bijdrage zitten humanitaire hulp, ondersteuning aan de wederopbouw, ontwikkelingssamenwerking, diplomatieke steun en militaire ondersteuning gebundeld. België ondersteunt naast het Belgische wederopbouwprogramma dat Enabel uitvoert meer bepaald initiatieven waaraan ook de Wereldbank, het UNDP en BIO Invest deelnemen. Bovendien ontvangen talrijke VN-agentschappen die in Oekraïne actief zijn eveneens Belgische steun via niet-gereserveerde bijdragen van de Belgische ontwikkelingssamenwerking. Met die flexibele financiering kunnen internationale organisaties snel en efficiënt reageren op de veranderende noden op het terrein.

Un groupe d'enfants autour d'une fontaine en Afrique

Ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp

U heeft ongetwijfeld al gehoord over ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp. Iedere burger draagt hier rechtstreeks of on...