Consulaire bijstand in het buitenland: rechten en verantwoordelijheden

Ruim duizend Belgen kregen in 2017 consulaire bijstand in het buitenland. Dat is hulp in geval van een probleem. Het aantal interventies steeg de jongste drie jaar vrij aanzienlijk, van 848 naar 927 in de periode 2015-2016 en liep op tot 1.077 complexe dossiers vorig jaar.

Waarover gaat het? Consulaire bijstand dekt niet alle consulaire diensten die ambassades of consulaten in het buitenland verlenen, zoals bijvoorbeeld alles wat verband houdt met de burgerlijke staat of de afgifte van identiteitskaarten en paspoorten. Het gaat om bijzonder ernstige situaties, waarin eerstelijnszorg niet volstaat en waarin de hulp van familieleden of het optreden van de werkgever, verzekerings- of reisagent onmogelijk is of niet genoeg is. Consulaire bijstaand dient in geen geval om een boete of een onbetaalde hotelrekening te betalen.

Consulaire bijstand, door Buitenlandse Zaken altijd al verleend aan Belgen in nood in het buitenland, steunde tot voor kort alleen op circulaires en op de praktijk. Op initiatief van vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders wordt de burgers sinds 1 juni een duidelijk omlijnd kader geboden van wat ze mogen verwachten als ze in het buitenland met tegenslag kampen. Dit nieuwe hoofdstuk van het Consulair Wetboek bepaalt ook waarvoor ze zelf verantwoordelijk zijn. Zo bepaalt het dat de overheid niet verplicht is op te treden als een reiziger besluit naar een regio te reizen die stellig wordt afgeraden door Buitenlandse Zaken - vooral bij een gewapend conflict - of als een reiziger buitensporige risico’s heeft genomen zonder de nodige voorafgaande (financiële) voorzorgen.

Dit zijn de situaties waarin consulaire bijstand kan worden verleend:

  • overlijden van een Belg
  • ernstig ongeluk waarvan een Belg slachtoffer is
  • ernstig misdrijf waarvan een Belg slachtoffer is
  • onrustwekkende verdwijning van een Belg
  • arrestatie of inhechtenisneming van een Belg
  • extreme noodtoestand waarin een Belg zich bevindt
  • ernstige consulaire crisis
  • internationale ontvoering van een kind wanneer het kind en/of een van de ouders Belg is.

Voor elk van deze gevallen bepaalt de tekst welke stappen Buitenlandse Zaken, zijn hoofdbestuur in Brussel of zijn posten in het buitenland kunnen zetten om de situatie proberen te verhelpen. Zoals dat in de praktijk al gebeurde, schrijft het wetboek ook voor dat elke diplomatieke of consulaire post een ‘crisisdossier’ moet bijhouden. Dat is een stappenplan om een consulaire crisis het hoofd te kunnen bieden, ongeacht of die is veroorzaakt door de natuur of door de mens.

Alleen Belgen komen in aanmerking voor consulaire bijstand. Een landgenoot met een andere nationaliteit heeft er niet in alle omstandigheden aanspraak op als hij zich bevindt op het grondgebied van het land van die andere nationaliteit.

Als Europese burgers hebben Belgen het recht om consulaire bijstand te vragen aan de ambassades of consulaten van andere Europese landen als er geen Belgische vertegenwoordiging is.

Buitenlandse Zaken raadt reizigers aan om voor hun vertrek het reisadvies te raadplegen en zich te registreren op Travellers Online. Zo kunnen ze in een noodgeval makkelijker worden gelokaliseerd en kunnen de ambassades en consulaten ze beter helpen.